Gawriił Dierżawin
![]() Portret autorstwa Władimira Borowikowskiego, 1811 | |||
Imię i nazwisko | Gawriil (Gawriła) Romanowicz Dierżawin | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 14 lipca 1743 | ||
Data i miejsce śmierci | 20 lipca 1816 | ||
Narodowość | rosyjska | ||
Język | |||
Dziedzina sztuki | liryka (ody heroiczne i filozoficzne, panegiryki, anakreontyki, erotyki), dramat, autobiografia | ||
Muzeum artysty | Muzeum-dom G.R. Dierżawina w Petersburgu | ||
Ważne dzieła | |||
| |||
![]() | |||
| |||
| |||
|
Gawriił (Gawriła) Romanowicz Dierżawin (ros. Гавриил (Гаврила) Романович Державин; ur. 3 lipca?/14 lipca 1743 we wsi Sokury, zm. 8 lipca?/20 lipca 1816 w Zwance) – rosyjski poeta epoki klasycyzmu. Ceniony przez romantyków, uznawany za największego poetę rosyjskiego przed Aleksandrem Puszkinem.[potrzebny przypis]
Dierżawin rozwinął odę, przy czym nie przestrzegał klasycznej hierarchii form literackich i wplatał elementy satyryczne. Do jego najważniejszych dzieł należą ody teologiczne i filozoficzne, na przykład oda Bóg, do której fragmentów nawiązuje Adam Mickiewicz w Dziadach. Mickiewicz cenił talent Dzierżawina i zestawiał go z Adamem Naruszewiczem.
Dierżawin był związany z otoczeniem Katarzyny II, pisał panegiryki na jej cześć.
Życiorys
Według rodzinnych przekazów rodzina Dierżawinów pochodziła od jednego z rodów tatarskich – niejaki murza Bagrim wyjechał z Wielkiej Ordy do Moskwy i po przyjęciu chrztu wstąpił na służbę do wielkiego kniazia Wasyla III Ślepego[1].
Gawriil (Gawriła) Romanowicz urodził się 3 lipca?/14 lipca 1743 w rodzinie szlachty zaściankowej w rodowej posiadłości we wsi Sokury (obecnie Kazań) w guberni kazańskiej. Jego rodzicami byli major-sekundant Roman Nikołajewicz (który zmarł w latach młodości Dierżawina) i Fiekła Adriejewna (nazwisko panieńskie Kozłowa).
Od 1762 roku służył jako szeregowy gwardzista w pułku Prieobrażenskij, z którą brał udział w państwowym przewrocie z 28 lipca 1762 roku, w rezultacie którego na tron wstąpiła caryca Katarzyna II. Od 1772 roku służył w pułku na stanowisku oficera, z którą w latach 1773-1775 brał udział w stłumieniu powstania Pugaczowa. Pierwsze wiersze Dierżawina ujrzały światło dzienne w 1773 roku.
W 1777 roku, po opuszczeniu wojska, rozpoczął służbę cywilną jako radca stanu w Senacie Rządzącym. Na początku 1778 roku ożenił się z 16-letnią wówczas Jekatieriną Jakowlewną Bastidon, córką Portugalczyka Bastidona, byłego kamerdynera cara Piotra I.
Literacka popularność Dierżawina rozpoczęła się w 1782 roku po opublikowaniu ody Felica, która w sposób dziękczynny dedykowana była carycy Katarzynie II.
Od momentu powstania w 1783 roku Imperatorskiej Akademii Rosyjskiej, Dierżawin był członkiem akademii, brał udział w stworzeniu i wydaniu pierwszego słownika opisowego języka rosyjskiego.
W maju 1784 roku otrzymał nominację na pierwszego gubernatora cywilnego przy nowo powstałej guberni ołonieckiej. Po przybyciu do stolicy guberni – Pietrozawodska, zorganizował utworzenie gubernialnych organów administracyjnych, finansowych i sądowych oraz pierwszego w guberni ogólnodostępnego szpitala miejskiego. Rezultatem inspekcji obwodowej po powiatach guberni był utwór Podionnaja zapiska, uczinionnaja wo wriemia obozrenija gubernii prawitelem Ołonieckogo namiesniczestwa Dierżawinym, w którym Dierżawin przedstawił wzajemne oddziaływanie czynników naturalnych i ekonomicznych oraz zanotował elementy materialnej i duchowej kultury kraju. Obraz Karelii później został przedstawiony w wierszach Buria, Lebied', Ko wtoromu sosiedu, Na Sczastije, Wodopad.
W latach 1786–1788 pełnił służbę tambowskiego gubernatora. W latach 1791–1793 był sekretarzem stanu Katarzyny II. W 1793 roku otrzymał nominację na senatora.
W 1794 roku w wieku 32 lat nagle zmarła żona Dierżawina – Jekatierina Jakowlena. Po pół roku po raz drugi ożenił się z Darją Aleksiejewną Djakową.
Od 1795 roku był prezydentem Kolegium Komercyjnego. W latach 1802–1803 był ministrem sprawiedliwości Imperium Rosyjskiego. Przez cały ten okres Dierżawin kontynuował pracę literacką – powstały ody Bog, Niech rozgrzmiewa pieśń zwycięstwa, Wielmoża, Wodopad i inne.
7 października 1803 roku został zdymisjonowany ze wszystkich stanowisk. Po dymisji przeniósł się do swojej posiadłości Zwanka w guberni nowogrodzkiej. W ostatnich latach życia zajmował się działalnością literacką.
Dierżawin zmarł 8 lipca?/20 lipca 1816 w swojej posiadłości Zwanka. Został pochowany wraz z drugą żoną (zmarła w 1842 roku) w soborze Monasteru Przemienienia Pańskiego Warłaama Chutyńskiego niedaleko Nowogrodu Wielkiego. Dierżawin nie miał dzieci.
W czasie II wojny światowej budowle monasteru zostały uszkodzone przez ostrzał artyleryjski i przez ponad 40 lat znajdowały się w ruinie. W 1959 roku odbyło się przeniesienie szczątków Dierżawina i jego żony do Kremlu Nowogrodzkiego w Nowogrodzie Wielkim.
W 1993 roku, po zakończeniu restauracji Monasteru Przemienienia Pańskiego Warłaama Chutyńskiego[2], z okazji 250-lecia urodzin Dierżawina, szczątki pisarza i jego żony zostały przeniesione z powrotem do grobowca w monasterze.
Wybrana twórczość
![]() | Zobacz w Wikiźródłach tekst Na wzięcie Warszawy |
Wiersze
- 1779 – Na śmierć księcia Mieszczerskiego[3] (ros. На смерть князя Мещерского)
- 1779 – Na urodziny porfirogenety północy[4] (ros. На рождение в Севере порфирородного отрока)
- 1788 – Osien' wo wriemia osady Oczakowa (ros. Осень во время осады Очакова)
- 1789 – Na Sczastije (ros. На Счастие)
- 1791 – Ko wtoromu sosiedu (ros. Ко второму соседу)
- 1794 – Na wzięcie Warszawy[5] (ros. На взятие Варшавы)
- 1794 – Buria (ros. Буря)
- 1800 – Snigir' (ros. Снигирь)
- 1804 – Lebied' (ros. Лебедь)
- 1806 – Tęcza (wiersz)Tęcza[6] (ros. Радуга)
- 1816 – Ostatni wiersz[7] (ros. Река времен в своем стремленьи...)
- Lisica i zające[8] (ros. Лисица и Зайцы)
Ody
- 1782 – Fielica (ros. Фелица)
- 1784 – Bog (ros. Бог)
- 1791 – Niech rozgrzmiewa pieśń zwycięstwa (ros. Гром победы, раздавайся!) – pierwszy nieoficjalny hymn Imperium Rosyjskiego; autorem muzyki jest Józef Kozłowski
- 1794 – Wielmoża (ros. Вельможа)
- 1798 – Wodopad (ros. Водопад)
Bibliografia
- Gavrila Romanovich Derzhavin, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2014-08-29] (ang.).
- Biografia Dierżawina na portalu Krugoswiet. [dostęp 2014-08-29]. (ros.).
Przypisy
- ↑ Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890-1907
- ↑ ВАРЛААМИЕВ ХУТЫНСКИЙ В ЧЕСТЬ ПРЕОБРАЖЕНИЯ ГОСПОДНЯ ЖЕНСКИЙ МОНАСТЫРЬ
- ↑ Polska Bibliografia Literacka (PBL) [online], pbl.ibl.poznan.pl [dostęp 2017-11-23] .
- ↑ Polska Bibliografia Literacka (PBL) [online], pbl.ibl.poznan.pl [dostęp 2017-11-23] .
- ↑ Na wzięcie Warszawy | Ogród Petenery | FANDOM powered by Wikia [online], wiersze.wikia.com [dostęp 2017-11-23] (pol.).
- ↑ Polska Bibliografia Literacka (PBL) [online], pbl.ibl.poznan.pl [dostęp 2017-11-23] .
- ↑ Polska Bibliografia Literacka (PBL) [online], pbl.ibl.poznan.pl [dostęp 2017-11-23] .
- ↑ Polska Bibliografia Literacka (PBL) [online], pbl.ibl.poznan.pl [dostęp 2017-11-23] .
Linki zewnętrzne
- Dzieła Gawriiła Dierżawina w bibliotece Polona
- ISNI: 0000000121357891
- VIAF: 61647764
- LCCN: n80087624
- GND: 118677896
- LIBRIS: 0xbd7btj0bfxlnj
- BnF: 12474866p, 16121338b
- SUDOC: 03394265X
- NLA: 35132022
- NKC: js20020805047
- RSL: 000079786
- BNE: XX1035937
- NTA: 070434174
- BIBSYS: 90101197
- CiNii: DA00877646
- Open Library: OL480776A
- PLWABN: 9810586401805606
- NUKAT: n96021156
- J9U: 987007260299205171
- LNB: 000113964
- NSK: 000169592
- ΕΒΕ: 170529
- KRNLK: KAC200802942
- LIH: LNB:V*338748;=BT
- PWN: 3892614
- Britannica: biography/Gavrila-Romanovich-Derzhavin
- Universalis: gavriil-romanovitch-derjavine
- NE.se: gavrila-derzjavin
- SNL: Gavrila_Derzjavin
- VLE: gavrila-derzavin
- Catalana: 0022072
- DSDE: Gavriil_Derzjavin
- Hrvatska enciklopedija: 14694