Gardzka Kępa
![]() Gardzka Kępa – widok z okolic wsi Połchowo | |
Kontynent | Europa |
---|---|
Państwo |
|
Akwen | cieśnina Dziwna |
Powierzchnia | 0,057 km² |
Populacja • liczba ludności |
|
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
![]() |
Gardzka Kępa – wyspa w cieśninie Dziwnie, w gminie Kamień Pomorski (województwo zachodniopomorskie) w sąsiedztwie wsi Połchowo. We wczesnym średniowieczu znajdował się na niej gród. Współcześnie jest zalesiona i ze względu na walory przyrodnicze stanowi proponowany rezerwat przyrody. Wyspa znajduje się w zarządzie Urzędu Morskiego w Szczecinie.
Do 1945 r. wyspa nosiła niemiecką nazwę Burgwall. Nazwę polską wprowadzono urzędowo w 1950 r.[1]
Położenie i budowa
Wyspa znajduje się przy wschodnim brzegu Dziwny, po południowej stronie wejścia do Zatoki Cichej (od północy w odległości 0,5 km od Gardzkiej Kępy zatokę zamyka Wyspa Chrząszczewska)[2].
Wyspa składa się w części północnej z płaskiego wyniesienia mineralnego o owalnym, regularnym kształcie osiągającym 4,5 m n.p.m. Jego brzegi opadają stromo ku wodom Dziwny i tylko w kierunku południowo-wschodnim opadają łagodniejszym stokiem. Wzniesienie ma 230 m długości i 170 m szerokości. Od wschodu przylega do niego teren bagnisty i nisko położony (0,1 m n.p.m.) o długości ok. 200 m i szerokości 150 m, rozciągający się w kierunku lądu. W sumie wyspa zajmuje 5,686 ha powierzchni (powierzchnia działki ewidencyjnej nr 116/16). Od stałego lądu oddzielona jest zabagnioną i zarośniętą szuwarami cieśniną o szerokości ok. 20 m. Sąsiaduje z bagnistym półwyspem przy wsi Połchowo, od której zabudowań dzieli ją w linii prostej ok. 300 m[2].
Bliskość lądu i bagniste pasmo terenu między wzniesieniem w północno-zachodniej części wyspy a stałym lądem jest powodem uznawania jej czasem za półwysep[3].
Historia
W wiekach X–XII na wyspie znajdowało się grodzisko, od którego zresztą pochodzi niemiecka nazwa wyspy – Der Wall lub Burgwall. W terenie widoczny jest zarys wałów. Na wyspie znaleziono w 1846 r. skorupy naczyń słowiańskich[4]. Grodzisko przypisywane jest plemieniu Wolinian[5], znajdowało się na szlaku wodnym łączącym dwa kluczowe dla nich grody – Wolin i Kamień Pomorski. Przed objęciem wyspy formami ochrony przyrody, stanowiła ona miejsce biwakowania i postoju żeglarzy[6][7].
Grodzisko stanowi stanowisko archeologiczne objęte strefą ochrony archeologiczno-konserwatorskiej Wl – pełnej ochrony. Z tego powodu w jego obrębie wykluczona jest wszelka działalność inwestycyjna i inna[8].
Środowisko przyrodnicze
Wyspa w części mineralnej pokryta jest starodrzewem dębowym. Domieszkę tworzą sosny, w runie masowo rosną jeżyny. Tereny bagienne porośnięte są mozaiką szuwarów, głównie trzcinowych. W okolicznych wodach występują płaty oczeretów[9]. Las stanowi pododdział 2a Obwodu Ochrony Wybrzeża Wolin – grunt leśny w zarządzie Urzędu Morskiego w Szczecinie. Drzewostan wyłączony jest z użytkowania[10].
Na wyspie znajduje się bardzo liczna kolonia lęgowa kormorana zwyczajnego oraz czapli siwej. Czapli było tutaj w latach 90. XX w. 65 par[9], a w 2006 stwierdzono 168 gniazd[11]. W sezonie lęgowym w 2012 roku w kolonii kormoranów naliczono z kolei 2963 par, co stanowi 12% populacji lęgowej tego gatunku w Polsce[12]. Na jednym z okazałych dębów stwierdzono tu aż 50 gniazd tego gatunku[13]. Wpływ kolonii lęgowej kormorana na stan zdrowotny drzew jest wyraźny – wiele dębów zamiera, drzewa pokryte są guanem. Przyczyną „eksplozji demograficznej” kormoranów w tym obszarze jest najprawdopodobniej inwazja masowo występującej w okolicznych wodach babki byczej[14]. Wyspa jest też lub była miejscem lęgów bielika, brodźca piskliwego, zimorodka, gęgawy, gągoła i 39 innych gatunków ptaków, których tu w sumie (razem z migrującymi) stwierdzono ok. 70 gatunków. W okresie przelotów i zimą wody wokół wyspy gromadzą stada ptaków wodnych liczące tysiące osobników[9][14].
Gardzka Kępa znajduje się w granicach obszaru Natura 2000 – Ujście Odry i Zalew Szczeciński oraz w obrębie ostoi ptaków „Zalew Kamieński i Dziwna” znajdującej się pod opieką Zachodniopomorskiego Towarzystwa Przyrodniczego[15]. Wyspa jest proponowanym faunistycznym rezerwatem przyrody[8]. Jest też objęta ochroną strefową na podstawie przepisów o ochronie gatunkowej zwierząt. Pomimo ochrony i oznaczenia tablicami ostrzegawczymi[7], wyspa jest penetrowana przez ludzi[9].
Przypisy
- ↑ Zarządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 15 grudnia 1949 r. o przywróceniu i ustaleniu nazw miejscowości (M.P. z 1950 r. nr 8, poz. 76, s. 76)
- ↑ a b geoportal.gov.pl. [w:] Arkusz N-33-78-A. Wojskowa Mapa Topograficzna 1:25 000. Sztab Generalny WP, 1986 [on-line]. Geoportal Polskiej Infrastruktury Informacji Przestrzennej. [dostęp 2014-07-15].
- ↑ Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kamień Pomorski na lata 2008-2012. Dziennik Urzędowy Województwa Zachodniopomorskiego Nr 8, poz. 285, 2009. [dostęp 2009-07-29]. (pol.).
- ↑ Plan odnowy miejscowości Połchowo. Gmina Kamień Pomorski, 2008. [dostęp 2009-07-29]. (pol.).
- ↑ Połchowo. Polska Niezwykła. [dostęp 2009-07-29]. (pol.).
- ↑ Obozy i zimowiska. Szczep Harnasie. [dostęp 2009-07-29]. (pol.).
- ↑ a b Kazimierz Olszanowski: Od Wolina do Dziwnowa. www.zalew.eu. [dostęp 2010-08-25]. (pol.).
- ↑ a b Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Kamień Pomorski. [dostęp 2009-07-28]. (pol.).
- ↑ a b c d Staszewski A., Kaliciuk J., Kozłowska D., Mrugowski W., Ziarnek K.: Przegląd ostoi ptaków w polskiej części Zalewu Szczecińskiego i jego okolicach. W: Ostoje ptaków w polskiej części Zalewu Szczecińskiego. Kaliciuk J., Staszewski A. (red.). Szczecin: Zachodniopomorskie Towarzystwo Ornitologiczne, 1997. ISBN 83-907178-0-8.
- ↑ Opinia w sprawie Planu Urządzania Lasu w pasie technicznym wybrzeża morskiego i wokół morskich wód wewnętrznych na lata 2013-2022. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Szczecinie. [dostęp 2014-07-15].
- ↑ Katarzyna Żółkoś, Włodzimierz Meissner, Marek Kalisiński, Ewa Górska, Maria Mellin, Iwona Ibron, Dariusz Wysocki: Liczebność i rozmieszczenie kolonii czapli siwej Ardea cinerea w północnej Polsce. [w:] Ornis Polonic 51 [on-line]. 2010. s. 30–42. [dostęp 2014-07-15].
- ↑ Łukasz Ławicki, Sebastian Guentzl i Dariusz Wysocki (red.): Wyniki inwentaryzacji przyrodniczej dla: • obszaru specjalnej ochrony ptaków Zalew Szczeciński PLB320009 • obszaru specjalnej ochrony ptaków Zalew Kamieński i Dziwna PLB320011 • obszaru specjalnej ochrony siedlisk Ujście Odry i Zalew Szczeciński PLH320018. Urząd Morski w Szczecinie, 2012. [dostęp 2014-07-15].
- ↑ Szymon Bzoma: Program ochrony kormorana Phalacrocorax carbo w Polsce. Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, 2011. s. 24. [dostęp 2014-07-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-19)].
- ↑ a b Marian Klasik: Kormorany przegonią bielika. 2005. [dostęp 2009-07-28]. (ang.).
- ↑ Zalew Kamieński i Dziwna. OTOP. [dostęp 2009-07-28]. (pol.).