Gailardia
![]() Gailardia nadobna | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | astrowce | ||
Rodzina | astrowate | ||
Podrodzina | Asteroideae | ||
Rodzaj | gailardia | ||
Nazwa systematyczna | |||
Gaillardia Foug. Observ. Phys. 29: 55. Jul 1786 | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Gaillardia pulchella Foug.[3] | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Gaillardia_x_grandiflora_2.jpg/220px-Gaillardia_x_grandiflora_2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Gaillardia_aristata_1.jpg/220px-Gaillardia_aristata_1.jpg)
Gailardia, dzianwa (Gaillardia Foug.) – rodzaj z rodziny astrowatych. Należy do niego 21 gatunków[4]. Występują one głównie w Ameryce Północnej (od Kanady po Meksyk), dwa tylko gatunki pochodzą z Ameryki Południowej[5][4]. Rosną na prerii i w formacjach leśnych[6].
Niektóre gatunki i mieszańce uprawiane są jako rośliny ozdobne: gailardia nadobna G. pulchella, gailardia oścista G. aristata, gailardia ogrodowa G. hybrida i gailardia wielkokwiatowa G. ×grandiflora[7][8].
Morfologia
- Pokrój
- Byliny, rośliny roczne lub dwuletnie osiągające do 1 m wysokości[6].
- Liście
- Odziomkowe lub łodygowe, skrętoległe. Blaszki zwykle ząbkowane lub pierzasto wcinane[6].
- Kwiaty
- Koszyczki duże, osadzone pojedynczo na długich szypułkach. Okrywy z jajowatymi listkami ułożonymi w jednym lub dwóch rzędach, po kwitnieniu odgiętymi. Kwiaty brzeżne w koszyczku są języczkowate i sterylne, żółte lub czerwone, u niektórych gatunków lub odmian dwubarwne. Kwiaty w środku koszyczka rurkowe, obupłciowe, przeważnie purpurowe[6].
- Owoce
- Owłosione niełupki z puchem kielichowym w postaci ościsto zakończonych łusek[6].
Systematyka
Gaillarda Fougeroux 1876, corr. Fougeroux 1788, Guentheria Spreng.
- Pozycja systematyczna
Rodzaj z plemienia Heliantheae w podrodzinie Asteroideae z rodziny astrowatych Asteraceae[9].
- Wykaz gatunków[4]
- Gaillardia aestivalis (Walter) H.Rock
- Gaillardia amblyodon J.Gay
- Gaillardia aristata Pursh – gailardia oścista, dzianwa oścista
- Gaillardia arizonica A.Gray
- Gaillardia cabrerae Covas
- Gaillardia candelaria B.L.Turner
- Gaillardia coahuilensis B.L.Turner
- Gaillardia comosa A.Gray
- Gaillardia gypsophila B.L.Turner
- Gaillardia henricksonii B.L.Turner
- Gaillardia megapotamica Baker
- Gaillardia mexicana A.Gray
- Gaillardia multiceps Greene
- Gaillardia parryi
- Gaillardia pinnatifida Torr.
- Gaillardia powellii B.L.Turner
- Gaillardia pulchella Foug. – gailardia nadobna, dzianwa nadobna
- Gaillardia spathulata A.Gray
- Gaillardia suavis (A.Gray & Engelm.) Britton & Rusby
- Gaillardia tontalensis Hieron.
- Gaillardia turneri Averett & A.M.Powell
Zastosowanie
Uprawiane w ogródkach kwiatowych i na działkach, jako rośliny ozdobne i na kwiaty cięte. Są odporne, dobrze znoszą upały, suszę, silne wiatry i zimno[5]. Najlepiej rosną w pełnym słońcu na przepuszczalnym podłożu. W okresie kwitnienia mogą wymagać podpierania, gdyż ich ciężkie kwiatostany u uprawnych kultywarów mogą przewracać roślinę. Rozmnaża się przez wysiew nasion lub podział roślin wiosną. Przed zimą byliny należy przyciąć nisko nad ziemią.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
- ↑ a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-03].
- ↑ a b c Gaillardia Foug.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-11-18].
- ↑ a b GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- ↑ a b c d e Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 357. ISBN 0-333-74890-5.
- ↑ Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973, s. 39-40.
- ↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 83. ISBN 978-83-925110-5-2.
- ↑ a b Genus Gaillardia Foug.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2023-07-26].
- Britannica: plant/Gaillardia, plant/blanketflower
- SNL: kokardeblomst
- EoL: 38325
- Flora of China: 113131
- Flora of North America: 113131
- GBIF: 3095122
- identyfikator iNaturalist: 51769
- IPNI: 329192-2
- ITIS: 37395
- NCBI: 55623
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:329192-2
- Tela Botanica: 104410
- identyfikator Tropicos: 40011617
- USDA PLANTS: GAILL
- identyfikator taksonu Fossilworks: 40406
- CoL: 4LQ2