Faceliowate
![]() Facelia błękitna | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | |||
Rodzina | faceliowate | ||
Nazwa systematyczna | |||
Hydrophyllaceae R. Br. in Ker. Gawl. Bot. Reg. 3: ad t. 242. 1 Dec 1817 | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Hitachi_Seaside_Park_2018.jpg/220px-Hitachi_Seaside_Park_2018.jpg)
Faceliowate (Hydrophyllaceae R. Br. in Ker. Gawl.) – rodzina wyróżniana w niektórych systemach klasyfikacyjnych roślin okrytonasiennych w rzędzie ogórecznikowców Boraginales, czasem też w randze podrodziny Hydrophylloideae w szeroko ujmowanej rodzinie ogórecznikowatych Boraginaceae. Obejmuje 12 rodzajów z 250 gatunkami, z czego 210 należy do rodzaju facelia Phacelia. Rośliny te naturalnie występują w Ameryce Północnej i zachodniej części Ameryki Południowej, największe zróżnicowanie osiągając na suchych obszarach południowo-zachodniej części Ameryki Północnej[2]. W Polsce spotyka się tylko przedstawicieli trzech rodzajów: facelia, faceliowiec i porcelanka – jako rośliny uprawiane lub efemerofity[3]. Znaczenie użytkowe ma zwłaszcza facelia błękitna uprawiana jako roślina miododajna, pastewna i na nawóz zielony. Rośliny z rodzaju porcelanka Nemophila uprawiane są jako ozdobne. Byliny z rodzaju faceliowiec Hydrophyllum spożywane były jako warzywo przez Indian Ameryki Północnej[4].
Morfologia
- Pokrój
- Rośliny jednoroczne i byliny o pędach pokrytych włoskami, często sztywnymi i kolącymi, nierzadko też gruczołowatymi[2].
- Liście
- Pojedyncze i pierzaste, nierzadko skupione w rozetę przyziemną[4].
- Kwiaty
- Zebrane w zwinięte lub jednostronne skrętki. Kwiaty 5-krotne (rzadko 4- lub 6-krotne[2])[4]. Kielich wolnodziałkowy[2]. Korona kwiatu kształtu dzwonkowatego, lejkowatego lub kolista[4], w pąku skręcona[2]. Pręciki często nierównej długości, wystające ponad koronę, z nitkami u nasady z wyrostkami[2]. Zalążnia powstaje z dwóch owocolistków, ale jest jednokomorowa, z dwoma ściennie położonymi łożyskami, na których rozwijają się dwa lub więcej zalążków[4]. Szyjka słupka osadzona jest szczytowo na zalążni i zwykle co najmniej do połowy jest rozcięta[2].
- Owoce
- Torebki o pękających ściankach zawierające nasiona o powierzchni pomarszczonej, guzowatej lub siateczkowatej[4].
Systematyka
- Pozycja systematyczna według systemu APG IV z 2016
Jedna z podrodzin (Hydrophylloideae) w jedynej rodzinie wyróżnionej w rzędzie ogórecznikowców Boraginales – w ogórecznikowatych Boraginaceae. We wcześniejszym systemie APG III z 2009 także podrodzina w szeroko ujmowanej rodzinie ogórecznikowatych, o nieznanej wówczas jeszcze pozycji w systemie (incertae sedis)[5][6].
- Pozycja systematyczna według APweb
Jedna z 9 rodzin w rzędzie ogórecznikowców (Boraginales), siostrzana dla kladu obejmującego m.in. Namaceae i Heliotropiaceae[2].
ogórecznikowce |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Pozycja rodzaju w systemie Cronquista (1981)
Gromada okrytonasienne, klasa dwuliścienne (Magnoliopsida Brongn.), podklasa astrowe (Asteridae Takht.), rząd psiankowce (Solanales Dumort.), rodzina faceliowate (Hydrophyllaceae R. Br.).
- Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993–1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Solananae R. Dahlgren ex Reveal, rząd psiankowce (Solanales Dumort.), rodzina faceliowate (Hydrophyllaceae R. Br. in Ker. Gawl.)[7]:
- Wykaz rodzajów[8]
- Draperia Torrey ex A. Gray
- Ellisia L.
- Emmenanthe Bentham
- Eucrypta Nuttall
- Hesperochiron S. Watson
- Howellanthus (Constance) Walden & R. Patt.
- Hydrophyllum L. – faceliowiec[9], czerpatka[4], wodolist[3]
- Nemophila Nuttall – porcelanka[4][9], nemofila[3]
- Phacelia Jussieu – facelia
- Pholistoma Lilja
- Romanzoffia Dumortier
- Tricardia Torrey ex S. Watson
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-04] (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-04] (ang.).
- ↑ a b c Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ a b c d e f g h Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 211-212. ISBN 83-7079-779-2.
- ↑ Cole TCH.. Angiosperm Phylogeny Group (APG) in jeopardy – Where have the flowers gone?. „PeerJ PrePrints 3:e1517”, 2015.
- ↑ Angiosperm Phylogeny Group (2009). An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III. Botanical Journal of the Linnean Society 161: 105-121.
- ↑ Crescent Bloom: Hydrophyllaceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2010-05-02]. (ang.).
- ↑ List of Genera in HYDROPHYLLACEAE, [w:] Vascular plant families and genera, Kew Gardens & Missouri Botanical Garden [dostęp 2018-12-29] (ang.).
- ↑ a b Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 119. ISBN 978-83-925110-5-2.
- EoL: 4434
- Flora of China: 10428
- Flora of North America: 10428
- GBIF: 2387
- identyfikator iNaturalist: 82786
- IPNI: 30000475-2
- ITIS: 31356
- NCBI: 4130
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30000475-2
- Tela Botanica: 100103
- identyfikator Tropicos: 42000287
- identyfikator taksonu Fossilworks: 55750
- CoL: B8V