Dąbrówka (roślina)
![]() Dąbrówka rozłogowa | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | jasnotowce | ||
Rodzina | jasnotowate | ||
Rodzaj | dąbrówka | ||
Nazwa systematyczna | |||
Ajuga L. Sp. Pl. 561. 1 Mai 1753 | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
A. pyramidalis Linnaeus[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Dąbrówka (Ajuga L.) – rodzaj bylin z rodziny jasnotowatych. Obejmuje 64 gatunki[4]. Występują one w Europie, Azji, Afryce i Australii[5], z centrum zróżnicowania w basenie Morza Śródziemnego[6]. W Polsce występuje 5 gatunków, z czego 4 rodzime[7]. Rośliny te zasiedlają murawy, suche zarośla i lasy[6].
Szereg odmian uprawnych dąbrówki rozłogowej uprawianych jest jako rośliny ozdobne[6] (w tym mieszańców z dąbrówką kosmatą A. genevensis)[8]. Dąbrówka żółtokwiatowa Ajuga chamaepitys jest wykorzystywana jako roślina lecznicza. Ajuga iva z obszaru śródziemnomorskiego ma potencjalnie duże znaczenie w terapii antymalarycznej[8].
Rozmieszczenie geograficzne
Zasięg rodzaju obejmuje całą Europę, południową i wschodnią Azję, północną, wschodnią i południową Afrykę i wschodnią Australię[4]. Największe zróżnicowanie jest w basenie Morza Śródziemnego – tylko w Azji Mniejszej rośnie ich 11 gatunków[6]. W Europie obecnych jest 10 gatunków[8], w Chinach 18[9].
- Gatunki flory Polski[7]
- dąbrówka kosmata, d. genewska (Ajuga genevensis L.)
- dąbrówka piramidalna (Ajuga pyramidalis L.)
- dąbrówka podolska (Ajuga chia Schreb. ≡ A. chamaepitys subsp. chia (Schreb.) Arcang.[10])
- dąbrówka rozłogowa (Ajuga reptans L.)
- dąbrówka żółtokwiatowa (Ajuga chamaepitys (L.) Schreb.) – antropofit zadomowiony
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/14/Ajuga_chamaepitys_inflorescence_%2803%29.jpg/220px-Ajuga_chamaepitys_inflorescence_%2803%29.jpg)
- Pokrój
- Rośliny jednoroczne i byliny o pędach często płożących i wytwarzających rozłogi[6], rzadko także krzewy[9], osiągające do 1 m wysokości[6].
- Liście
- Ulistnienie naprzeciwległe. Liście niearomatyczne, zwykle pojedyncze i karbowane lub ząbkowane[6], rzadko głęboko wcinane lub niemal całobrzegie[9].
- Kwiaty
- Zebrane po kilka–kilkanaście w okółkach w szczytowej części pędu. Kielich zrosłodziałkowy, 5-ząbkowy. Korona niebieska lub żółta, rzadziej biała lub różowa, w dolnej części zrośnięte płatki tworzą rurkę, w górnej – dwie wargi. Warga górna zredukowana w różnym stopniu, czasem całkowicie, warga dolna powstaje z trzech płatków i zakończona jest trzema łatkami, z których środkowa jest największa. Cztery pręciki z reguły wystają z rurki korony. Zalążnia złożona z dwóch owocolistków, dwukomorowa, w każdej komorze z dwoma zalążkami. Szyjka słupka pojedyncza, cienka, z dwudzielnym znamieniem[6].
- Owoce
- Czterodzielne rozłupnie, rozpadające się na cztery pojedyncze rozłupki, czasem owoc soczysty, podobny do jagody[6].
Systematyka
- Pozycja systematyczna
Rodzaj z podrodziny Ajugoideae z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae)[11].
- Wykaz gatunków[4]
- Ajuga × adulterina Wallr.
- Ajuga arabica P.H.Davis
- Ajuga australis R.Br.
- Ajuga austroiranica Rech.f.
- Ajuga × bastarda Makino
- Ajuga bombycina Boiss.
- Ajuga boninsimae Maxim.
- Ajuga campylantha Diels
- Ajuga campylanthoides C.Y.Wu & C.Chen
- Ajuga chamaecistus Ging. ex Benth.
- Ajuga chamaepitys (L.) Schreb. – dąbrówka żółtokwiatowa
- Ajuga chasmophila P.H.Davis
- Ajuga ciliata Bunge
- Ajuga davisiana Kit Tan & Yildiz
- Ajuga decaryana Danguy ex R.A.Clement
- Ajuga decumbens Thunb.
- Ajuga dictyocarpa Hayata
- Ajuga flaccida Baker
- Ajuga forrestii Diels
- Ajuga genevensis L. – dąbrówka kosmata
- Ajuga grandiflora Stapf
- Ajuga × hybrida A.Kern.
- Ajuga incisa Maxim.
- Ajuga integrifolia Buch.-Ham. ex D.Don
- Ajuga iva (L.) Schreb.
- Ajuga japonica Miq.
- Ajuga laxmannii (L.) Benth.
- Ajuga leucantha Lukhoba
- Ajuga linearifolia Pamp.
- Ajuga lobata D.Don
- Ajuga lupulina Maxim.
- Ajuga macrosperma Wall. ex Benth.
- Ajuga makinoi Nakai
- Ajuga × mixta Makino
- Ajuga mollis Gladkova
- Ajuga multiflora Bunge
- Ajuga nipponensis Makino
- Ajuga novoguineensis A.J.Paton & R.J.Johns
- Ajuga nubigena Diels
- Ajuga oblongata M.Bieb.
- Ajuga oocephala Baker
- Ajuga ophrydis Burch. ex Benth.
- Ajuga orientalis L.
- Ajuga ovalifolia Bureau & Franch.
- Ajuga pantantha Hand.-Mazz.
- Ajuga parviflora Benth.
- Ajuga piskoi Degen & Bald.
- Ajuga postii Briq.
- Ajuga × pseudopyramidalis Schur
- Ajuga pygmaea A.Gray
- Ajuga pyramidalis L. – dąbrówka piramidalna
- Ajuga relicta P.H.Davis
- Ajuga reptans L. – dąbrówka rozłogowa
- Ajuga robusta Baker
- Ajuga salicifolia (L.) Schreb.
- Ajuga saxicola Assadi & Jamzad
- Ajuga sciaphila W.W.Sm.
- Ajuga shikotanensis Miyabe & Tatew.
- Ajuga sinuata R.Br.
- Ajuga spectabilis Nakai
- Ajuga taiwanensis Nakai ex Murata
- Ajuga tenorei C.Presl
- Ajuga tsukubana (Nakai) Okuyama
- Ajuga turkestanica (Regel) Briq.
- Ajuga vesiculifera Herder
- Ajuga vestita Boiss.
- Ajuga xylorrhiza Kit Tan
- Ajuga yesoensis Maxim. ex Franch. & Sav.
- Ajuga zakhoensis Rech.f.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-31] (ang.).
- ↑ Ajuga. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2022-04-15].
- ↑ a b c d Ajuga L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-04-15].
- ↑ GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- ↑ a b c d e f g h i Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 279. ISBN 0-333-74890-5.
- ↑ a b ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 26, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b c David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 25, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b c Ajuga Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-04-15].
- ↑ Ajuga chamaepitys (L.) Schreb.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-04-15].
- ↑ Genus Ajuga L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-04-15].
- J9U: 987007549772905171
- Britannica: plant/bugleweed
- БРЭ: 2626405
- DSDE: læbeløs