Czosnek grzebieniasty
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | szparagowce | ||
Rodzina | amarylkowate | ||
Podrodzina | czosnkowe | ||
Rodzaj | czosnek | ||
Gatunek | czosnek grzebieniasty | ||
Nazwa systematyczna | |||
Allium carinatum L. Sp. pl. 1:297. 1753 | |||
| |||
|
Czosnek grzebieniasty (Allium carinatum L.) – gatunek rośliny z rodziny amarylkowatych. Rodzimym obszarem jego występowania jest Europa od Francji na zachodzie po Szwecję i kraje bałtyckie na północy i Ukrainę oraz zachodnią Turcję na wschodzie[3][4].
Na terytorium Polski gatunek znany był długi czas tylko z udokumentowanego w 1924 roku stanowiska w rezerwacie Bielinek nad Odrą, później nieodnalezionego, w związku z czym miał status gatunku wymarłego. W lipcu 2017 r. dr Lucjan Rutkowski odkrył stanowisko czosnku przy ul. Polnej w Toruniu[5]. W 2023 gatunek ten znaleziony został na dwóch stanowiskach w gminie Komańcza w Bieszczadach[6].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Iridaceae_-_Allium_carinatum-1_%288303567847%29.jpg/220px-Iridaceae_-_Allium_carinatum-1_%288303567847%29.jpg)
Morfologia
- Pokrój
- Bylina, geofit, posiadająca pod ziemią kulistą lub jajowatą cebulę okrytą białymi lub brunatnymi błonami. Wyrasta z niej głąbik o wysokości 20-100 cm, sztywny i w dolnej części ulistniony. Jest bardzo podobny do czosnku zielonawego.
- Liście
- Słabo rynienkowate, o szerokości 2-5 mm.
- Kwiaty
- Zebrane w baldach o nierównej długości szypułkach. W kwiatostanie często powstają zielone cebulki. Kwiaty są lejkowatodzwonkowate, o fioletowych lub purpurowych działkach i wyraźnie grzebieniastych działkach (stąd gatunkowa nazwa rośliny). Pręciki są o wiele dłuższe od działek okwiatu.
Zmienność
Gatunek zróżnicowany na dwa podgatunki[7]:
- Allium carinatum subsp. carinatum – występuje w całym zasięgu gatunku; baldach z cebulkami, torebki powstają rzadko
- Allium carinatum subsp. pulchellum (G.Don) Bonnier & Layens – rośnie w południowej Europie; baldach bez cebulek, kwiaty i torebki liczne
Zagrożenia i ochrona
Gatunek umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006, 2016)[8][9], w Polskiej czerwonej księdze roślin (2014)[10] i na obszarze Polski prawdopodobnie wymarły (kategoria zagrożenia EX)[11]. Na czerwonej liście w wydaniu z 2016 roku posiada kategorię RE (wymarły w obszarze Polski).
Zastosowanie
Jest uprawiany jako roślina ozdobna. Preferuje słoneczne stanowisko i potrzebuje żyznej i próchnicznej gleby. Rozmnaża się go przez cebulki przybyszowe lub przez siew nasion. Podobnie jak inne gatunki czosnków jest atakowany przez choroby i szkodniki, przede wszystkim przez śmietkę cebulankę, białą zgniliznę cebuli i nicienia niszczyka zjadliwego[12].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-09] (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-01].
- ↑ Allium carinatum L., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2023-08-07] .
- ↑ Roślina uznana za wymarłą rosła w Toruniu, „Onet Kujawsko-Pomorskie”, 7 września 2017 [dostęp 2017-09-07] (pol.).
- ↑ W Bieszczadach odkryto czosnek grzebieniasty [online], rzeszow.tvp.pl, 7 sierpnia 2023 [dostęp 2023-08-07] .
- ↑ Allium carinatum na eMonocot. e-monocot.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-06)]. [dostęp 2013-11-20]
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
- ↑ Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone.. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
- ↑ GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
Bibliografia
- Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- BioLib: 41979
- EoL: 1084345
- EUNIS: 189360
- FloraWeb: 20318, 287
- GBIF: 2855968
- identyfikator iNaturalist: 244034
- IPNI: 527777-1
- ITIS: 182644
- NCBI: 1211429
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-295243
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:527777-1
- Tela Botanica: 2964
- identyfikator Tropicos: 18400018
- USDA PLANTS: ALCA24
- CoL: 5TVJJ