Czosnek dziwny
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | szparagowce | ||
Rodzina | amarylkowate | ||
Podrodzina | czosnkowe | ||
Rodzaj | czosnek | ||
Gatunek | czosnek dziwny | ||
Nazwa systematyczna | |||
Allium paradoxum (M.Bieb.) G.Don Mem. Wern. Nat. Hist. Soc. 6: 72 1827[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Czosnek dziwny[4] (Allium paradoxum (M.Bieb.) G.Don) – gatunek byliny należący do rodziny amarylkowatych (Amaryllidaceae). Występuje naturalnie na obszarze od Kaukazu aż po Iran[5]. Podawany jest także z Azji Środkowej (góry Turkmenistanu)[6]. Gatunek ten został introdukowany w Szwajcarii[6] i w południowych Niemczech[7]. W Polsce utrzymuje się zdziczały w rezerwacie „Grądowe Zbocze”[8], gdzie szereg osobliwości florystycznych na przełomie XIX i XX w. wprowadził botanik, właściciel majątku i pasjonat introdukcji egzotów – Friedrich Carl Hermann Paeske[9].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Allium_paradoxum_26-04-2010_594.jpg/220px-Allium_paradoxum_26-04-2010_594.jpg)
Morfologia
- Cebula
- Mają kulisty kształt. Osiągają średnicę prawie 1 cm. Warstwa zewnętrzna jest błoniasta i czarno-szara[6].
- Łodyga
- Głąbik dorastający 20–30 wysokości, ma średnicę około 1 cm[6], jest trójkanciasty[7][10].
- Liście
- Pojedyncze, lancetowate, zwykle odgięte, u nasady zwężające się. Dorastają do około 20 cm (czasem 30 cm) długości i do 2,5 cm szerokości[6]. Mają wyraźną linię grzbietową[10].
- Kwiaty
- Zebrane w baldachy liczące u odmiany normale zwykle od 2 do 5, rzadziej do 10 kwiatów, pozbawione cebulek, u odmiany paradoxum posiadający cebulki za to tylko z 1 kwiatem lub bez kwiatów[10]. Kwiatostan wsparty jest dwoma podsadkami o długości do 2,5 cm. Kwiaty wyrastają na szypułkach osiągających od 2 do 4,5 cm. Okwiat ma szerokodzwonkowaty kształt. Jego listki są białe z niewyraźną, zieloną centralną wiązką przewodzącą. Osiągają do 12 mm długości i 6 mm szerokości. Pręciki są krótsze od okwiatu, zrośnięte u nasady. Słupek zakończony jest 3-łatkowym znamieniem[10].
- Owoce
- Torebki o długości 5 mm[10].
Odmiany
Wyróżnia się dwie odmiany różniące się budową kwiatostanu[10]:
- var. normale Stearn – kwiatostan z licznymi kwiatami, bez cebulek,
- var. paradoxum – kwiatostan z licznymi cebulkami (do 20[11]), bez kwiatów lub z jednym kwiatem.
Biologia i ekologia
Naturalnymi siedliskami są cieniste miejsca w lasach. Rośnie w górach do wysokości 2300 m n.p.m.[10] Kwitnie na przełomie kwietnia i maja (przez około 20 dni)[6].
Zastosowanie i uprawa
Roślina uprawiana w ogrodach skalnych, zalecana do sadzenia pod drzewami. Problemem w uprawie może być jej inwazyjność[10]. Roślina rozmnażana wegetatywnie za pomocą cebul potomnych powstających co roku w liczbie 3–4 przy każdej roślinie[11].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2013-01-30] (ang.).
- ↑ a b Allium paradoxum (M.Bieb.) G.Don. The Plant List. [dostęp 2014-10-26]. (ang.).
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ Allium paradoxum (M.Bieb.) G.Don. Catalogue of Life. [dostęp 2014-10-26]. (ang.).
- ↑ a b c d e f Allium paradoxum – Detail. Encyclopedia of Life. [dostęp 2014-10-26]. (ang.).
- ↑ a b Henning Haeupler, Thomas Muer: Bildatlas der Farn- und Blutenpflanzen Deutschlands. Stuttgart: Verlag Eugen Ulmer, 2000, s. 689. ISBN 3-8001-3364-4.
- ↑ Wanda Bacieczko, Lesław Wołejko. Aktualny stan flory i znaczenie osobliwości florystycznych dla różnorodności szaty roślinnej rezerwatu „Grądowe Zbocza” koło Recza. „Folia Pomer. Univ. Technol. Stetin.”. 289 (19), s. 7-26, 2011.
- ↑ Magdalena Ziarnek: Badacze szaty roślinnej Pomorza sprzed 1945 roku. Szczecin: Zakład Botaniki i Ochrony Przyrody ZUT w Szczecinie, Lonicera Krzysztof Ziarnek, 2012, s. 96-97. ISBN 978-83-936344-0-8. (Licencja Creative Commons: Uznanie autorstwa 3.0 Polska)
- ↑ a b c d e f g h Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin, tom I, A-J. Poznań: Zysk i S-ka, 2011, s. 70. ISBN 978-83-7506-845-0.
- ↑ a b Allium paradoxum. [w:] Ornamental plants from Russia [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2014-11-06].
- BioLib: 41990
- EoL: 1084799
- EUNIS: 188827
- Flora of North America: 242426941
- FloraWeb: 307
- GBIF: 2857017
- identyfikator iNaturalist: 244033
- IPNI: 528578-1
- NCBI: 166818
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-296228
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:528578-1
- Tela Botanica: 77716
- identyfikator Tropicos: 18400081
- CoL: 65X7P