Czerniec gronkowy
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | jaskropodobne | ||
Rząd | jaskrowce | ||
Rodzina | jaskrowate | ||
Rodzaj | czerniec | ||
Gatunek | czerniec gronkowy | ||
Nazwa systematyczna | |||
Actaea spicata L. Sp. pl. 1:504. 1753 | |||
| |||
|
Czerniec gronkowy (Actaea spicata L.) – gatunek rośliny należący do rodziny jaskrowatych. Występuje w stanie dzikim w prawie całej Europie oraz w umiarkowanej strefie Azji, sięgając na wschód po Chiny[3]. W Polsce rozpowszechniony w znacznej części kraju, rzadszy na Mazowszu, ziemi lubuskiej oraz na wybrzeżu zachodniopomorskim[4].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Actaea_spicata_sl4.jpg/180px-Actaea_spicata_sl4.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Actaea_spicata_in_Finland.jpg/180px-Actaea_spicata_in_Finland.jpg)
- Pokrój
- Roślina wieloletnia, 30–60 cm wysokości, o nieprzyjemnym zapachu, słabo rozgałęziona[5].
- Liście
- Duże, długość do 30 cm, podwójnie trójdzielnie pierzaste, ogonkowe. Odcinki są nieregularne i grubo ząbkowane. Mają ostry zapach[5].
- Kwiaty
- Małe, białe, 4 lub 5-dzielne w gęstych wierzchołkowych lub bocznych pojedynczych lub złożonych gronach[5]. Słupek pojedynczy, siedzący, pręciki wolne. Działki kielicha i płatki korony szybko opadające. Kwiaty nie posiadają miodników[6].
- Owoc
- Kulista, początkowo zielona, a następnie czarna jagoda. Jest to jeden z nielicznych przedstawicieli licznej rodziny jaskrowatych, który wytwarza ten typ owocu. Jagoda zawiera brunatne, ustawione w dwóch rzędach nasiona[5].
Biologia i ekologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Actaea_spicata_RF.jpg/220px-Actaea_spicata_RF.jpg)
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od maja do lipca[5]. Zabezpieczeniem przed samozpyleniem jest przedsłupność[6]. Występuje w cienistych lasach bukowych, zboczach, w wąwozach i w kamienistych górach na podłożu wilgotnym i bogatym w wapń. W Polsce występuje na całym obszarze[5]. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla związku (All.) Tilio platyphylli-Acerion pseudoplatani[7]. Roślina trująca. Liczba chromosomów 2n = 16[8].
Zastosowanie
- Roślina lecznicza dawniej stosowana w medycynie.
- Dawniej wykorzystywano go jako barwnik: owoce gotowane z kwasami dają czarny barwnik[6].
- Dawniej uważany za ziele lecznicze przeciwko dżumie[5].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-07] (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-01-25].
- ↑ Adam Zając, Maria (red.) Zając: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001. ISBN 83-915161-1-3.
- ↑ a b c d e f g Ursula Stichmann-Marny, Erich Kretzschmar: Przewodnik. Rośliny i Zwierzęta. Warszawa: Multico, 1997, s. 288. ISBN 83-7073-092-2.
- ↑ a b c Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
Bibliografia
- Ursula Stichmann-Marny, Erich Kretzschmar: Przewodnik. Rośliny i zwierzęta. Warszawa: Multico, 1997. ISBN 978-83-7073-092-5.
- Britannica: plant/cohosh, plant/baneberry
- SNL: trollbær
- BioLib: 38305
- EoL: 596415
- EUNIS: 177324
- Flora of North America: 220000159
- FloraWeb: 70
- GBIF: 5371473
- identyfikator iNaturalist: 133005
- IPNI: 303913-2
- ITIS: 184135
- NCBI: 64025
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2620577
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:303913-2
- Tela Botanica: 721
- identyfikator Tropicos: 27100019
- USDA PLANTS: ACSP10
- CoL: 9S5G