Chwastnica jednostronna
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | wiechlinowce | ||
Rodzina | wiechlinowate | ||
Rodzaj | chwastnica | ||
Gatunek | chwastnica jednostronna | ||
Nazwa systematyczna | |||
Echinochloa crus-galli (L.) P.Beauv. Ess. Agrostogr. 53 1812 | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
| |||
|
Chwastnica jednostronna[4][5][6], proso jednostronne[5], kurze proso[6] (Echinochloa crus-galli) – gatunek rośliny jednorocznej należący do rodziny wiechlinowatych. Występuje w strefie klimatu ciepłego na wszystkich kontynentach Starego Świata[7]. Rozprzestrzeniony wraz z uprawami w strefie umiarkowanej. We florze Polski jest archeofitem[4]. Występuje pospolicie w całym kraju z wyjątkiem wyższych gór[8]. Należy do najczęstszych chwastów upraw okopowych.
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Echinochloa_crusgalli_flowerhead13_HR_-_Flickr_-_Macleay_Grass_Man.jpg/180px-Echinochloa_crusgalli_flowerhead13_HR_-_Flickr_-_Macleay_Grass_Man.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Echinochloa_crus-galli_sl3.jpg/180px-Echinochloa_crus-galli_sl3.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Echinochloa_crus-galli_sl1.jpg/180px-Echinochloa_crus-galli_sl1.jpg)
- Łodyga
- Podnoszące się i dołem fiołkowo nabiegłe źdźbła o wysokości 30-70(90) cm.
- Liście
- Szerokie, nieco pofalowane. Blaszki liściowe o szorstkich brzegach, pochwy liściowe nieco spłaszczone i bez języczka.
- Kwiaty
- Zebrane w gęstą, klapowaną i jednostronną wiechę (od tego pochodzi gatunkowa nazwa rośliny). Wiecha ma szorstkie i owłosione gałązki. Jajowatoeliptyczne, jednokwiatowe i gęsto skupione kłoski są jasnozielone z fioletowym odcieniem. Wyrastają jednostronnie po 3-6 na jednej gałązce wiechy. W każdym kłosku są 3 plewy; dolna jest szerokojajowata 3-nerwowa i ostra, druga jest podłużnie jajowata, 5-nerwowa, zaostrzona i znacznie dłuższa, trzecia 7-nerwowa, zaostrzona i tej samej długości co druga. Wszystkie plewy mają sztywno orzęsione nerwy. Plewki są dwie, obydwie nagie i połyskujące. Słupek o jasnoczerwonych, białopiórkowatych znamionach. Kwitnie od lipca do października.
- Owoce
- Ziarniaki oplewione.
- Siewka
- Ma równowąski i zaostrzony na szczycie epikotyl z licznymi równoległymi nerwami. Oprócz korzeni wytwarza u podstawy źdźbła korzenie przybyszowe. Na tym etapie rozwoju łatwo można ją pomylić z różnymi gatunkami włośnic i paluszników[9].
Biologia i ekologia
Rośnie na przydrożach, brzegach wód, w ogrodach i na polach uprawnych. Zachwaszcza głównie kukurydzę i rośliny okopowe, preferuje gleby gliniaste, nieco wilgotne, żyzne i zasobne w azot i wapń. Próg szkodliwości wynosi 3-6 roślin na 1 m²[9].
W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla O. Polygono-Chenopodietalia i Ass. Echinochloo-Setarietum oraz gatunek wyróżniający dla All. Chenopodion fluviatile[10].
Zastosowanie
Dawniej ziarniaki tej rośliny z naturalnych stanowisk zbierano na pokarm.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2011-01-22] (ang.).
- ↑ Echinochloa crus-galli, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 73, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b Jakub Mowszowicz: Pospolite rośliny naczyniowe Polski. Wyd. czwarte. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 575. ISBN 83-01-00129-1.
- ↑ a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin Polski niżowej. Wyd. drugie poprawione i unowocześnione. Warszawa: Wydawnictwo naukowe PWN, 2013, s. 605. ISBN 978-83-01-14342-8.
- ↑ Echinochloa crus-galli (L.) P.Beauv., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2024-04-14] .
- ↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, AdamA. Zając, MariaM. Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 204, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .
- ↑ a b Środki ochrony roślin. Chwastnica jednostronna. [dostęp 2007-12-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (19 marca 2008)].
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
Bibliografia
- Jakub Mowszowicz: Flora jesienna. Przewodnik do oznaczania dziko rosnących jesiennych pospolitych roślin zielnych. Warszawa: WSiP, 1986. ISBN 83-02-00607-6.
- SNL: hønsehirse
- BioLib: 42708
- EoL: 1115346
- EUNIS: 192222
- Flora of China: 220004563
- Flora of North America: 242319663
- FloraWeb: 2050
- GBIF: 2702808
- identyfikator iNaturalist: 60283
- IPNI: 399660-1
- ITIS: 502210
- NCBI: 90397
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-410191
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:399660-1
- Tela Botanica: 23376
- identyfikator Tropicos: 25529345
- USDA PLANTS: ECCR
- CoL: 38GZJ