Centralny Zarząd Dyspozytorski
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/W%C5%82adys%C5%82aw_Szarski_jako_dyspozytor_energetyczny_w_CZD_Praha.jpg/220px-W%C5%82adys%C5%82aw_Szarski_jako_dyspozytor_energetyczny_w_CZD_Praha.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/W%C5%82adys%C5%82aw_Szarski_-_legitymacja_Centralnego_Zarz%C4%85du_Dyspozycji_w_Pradze_-_strona_1.jpg/220px-W%C5%82adys%C5%82aw_Szarski_-_legitymacja_Centralnego_Zarz%C4%85du_Dyspozycji_w_Pradze_-_strona_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/W%C5%82adys%C5%82aw_Szarski_-_legitymacja_Centralnego_Zarz%C4%85du_Dyspozycji_w_Pradze_-_tekst_polski_i_rumu%C5%84ski.jpg/220px-W%C5%82adys%C5%82aw_Szarski_-_legitymacja_Centralnego_Zarz%C4%85du_Dyspozycji_w_Pradze_-_tekst_polski_i_rumu%C5%84ski.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a8/Legitymacja_CZD-3.jpg/220px-Legitymacja_CZD-3.jpg)
Centralny Zarząd Dyspozytorski Połączonych Systemów Energetycznych (CZD) – międzynarodowa organizacja założona na podstawie umowy podpisanej w Moskwie przez przedstawicieli siedmiu krajów RWPG 25 lipca 1962[1][2].
Jako siedzibę wybrano budynek w Pradze przy ul. Jungmanovej 29 (przedwojenny budynek koncernu Škoda). Umowę sporządzoną w języku rosyjskim podpisali przedstawiciele Bułgarii Czechosłowacji, Węgier, NRD, Polski Rumunii i ZSRR. Językiem urzędowym CZD był język rosyjski.
Celem organizacji było racjonalne i efektywne wykorzystanie możliwości połączonych synchronicznie systemów energetycznych krajów RWPG oraz koordynowanie wzajemnych dostaw energii elektrycznej przez połączone sieci przesyłowe tych krajów[3].
Jako pierwsze połączono już w 1960 r. systemy energetyczne Czechosłowacji i Węgier. Rok później dołączyły do nich Polska i NRD. Kolejno do energetycznych systemów połączonych „MIR” (Pokój) dołączono systemy Rumunii i Bułgarii oraz wydzielone części systemu ZSRR.
Każdy z krajów-członków CZD delegował na 4-letnie kadencje czterech specjalistów z dziedziny energetyki – w tym jednego dyspozytora do pracy trójzmianowej. Dokumenty osobiste wystawiane pracownikom przez władze Czechosłowacji były drukowane w siedmiu wersjach językowych każdy, z tym, że wersja podstawowa była napisana w języku rosyjskim.
Oficjalne nazwy Centralnego Zarządu Dyspozytorskiego brzmiały : 1. Jęz. rosyjski: Центральное Диспетчерское Управление объединенных энергетических систем (ЦДУ) 2. Jęz. bułgarski: Централно Диспечерско Управление нa обединените енергетически системи (ЦДУ) 3. Jęz. węgierski: Egyesitett Energiarendszerek Központi Teherelosztója (CDU) 4. Jęz.niemiecki: Organisation der Zentralen Dispatcher Verwaltung der Vereinigten Energiesysteme (ZDV) 5. Jęz. polski: Centralny Zarząd Dyspozytorski Połączonych Systemów Energetycznych (C.Z.D.) 6. Jęz. rumuński: Directia Centrala de Dispecer a Sistemelor Energetice Interconectate (DCD) 7. Jęz. czeski: Centrální dispečerska organizace propojených energetických soustav (CDO)
Dyspozytorzy energetyczni z dyspeczingu CZD przez 24 godziny na dobę koordynowali pracę połączonych systemów i międzynarodowe przesyły energii elektrycznej, dzięki międzynarodowej łączności specjalnej.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/89/1982_CDO_Praha-dyspozytor_polski-Szarski_i_dyspozytor_w%C4%99gierski.jpg/220px-1982_CDO_Praha-dyspozytor_polski-Szarski_i_dyspozytor_w%C4%99gierski.jpg)
Ponadto CZD koordynowało plany budowy międzynarodowych linii przesyłowych wysokiego napięcia, oraz nadzorowało ich remonty.
W 1992 r. z sieci Polski, Czech, Słowacji i Węgier utworzono sieć pod nazwą CENTREL, przygotowując ją do przyłączenia do zachodnioeuropejskiej sieci UCPTE. Równolegle, w latach 1993–1994 zakończono działanie systemu energetycznego „MIR” przez odłączenie się systemów NRD, Bułgarii, Rumunii oraz ZSRR.
W 1994 roku w ramach przygotowań do synchronizowania się sieci CENTREL z krajami Zachodniej Europy – dyspeczing CZD zakończył działalność. Pozostałe prace koordynacyjne CZD zostały zakończone podpisaniem ugody w końcu 2004 r.[4] [5]
Synchronizacja sieci CENTREL z Zachodnią Europą nastąpiła dnia 18.10.1995 r. W dniu 18.10.2006 r. zdecydowano o rozwiązaniu CENTREL, gdyż należące do niej podmioty są pełnoprawnymi członkami UCPTE.[6]
Przypisy
- ↑ http://ftp.aspi.cz/opispdf/1963/003-1963.pdf – Dohoda o zřízení Centrální dispečerske organizace propojených energetických systémů.
- ↑ Соглашение об организации Центрального диспетчерского управления объединенных энергетических систем Народной Республики Болгарии, Венгерской Народной Республики, Германской Демократической Республики, Польской Народной Республики, Румынской Народной Республики, Чехословацкой Социалистической Республики и Западноукраинской энергетической системы Союза Советских Социалистических Республик.
- ↑ https://encyklopedie.vseved.cz/Centr%C3%A1ln%C3%AD+dispe%C4%8Dersk%C3%A1+organizace+propojen%C3%BDch+energetick%C3%BDch+soustav – Centralni Dispecerska Organizace.
- ↑ https://vesmir.cz/cz/casopis/archiv-casopisu/2007/cislo-10/zahranicni-spoluprace-elektrizacni-prenosove-soustavy-cr.html – Zagraniczna współpraca sieci przesyłowych.
- ↑ Vznik a vývoj přenosové soustavy elektrické energie - TZB-info [online], tzb-info.cz [dostęp 2021-04-07] (cz.).
- ↑ Zapadła decyzja o zakończeniu działalności CENTREL-a - Aktualności - PSE [online], pse.pl [dostęp 2021-04-07] (pol.).