Cefeida
Cefeidy (zwane też gwiazdami typu δ Cephei lub cefeidami klasycznymi od nazwy gwiazdozbioru Cefeusza) – gwiazdy zmienne pulsujące, olbrzymy[1].
Cefeidy są wyjątkowo jasne, tysiąc lub nawet dziesięć tysięcy razy jaśniejsze od Słońca. Regularnie zmieniają jasność wskutek pulsacji. Pulsacje powodują okresowe zmiany wielkości gwiazdy oraz temperatury powierzchni i typu widmowego (od A lub F w maksimum blasku do G lub K w minimum).
Amplitudy zmian blasku cefeid mieszczą się w zakresie od 0,1 do 2 wielkości gwiazdowych, zaś jasności absolutne (MV) od −2 do −6 wielkości gwiazdowej.
Pulsacja jest spowodowana zmianami absorpcji podfotosferycznej warstwy częściowo zjonizowanego helu. Zmiana temperatury tej warstwy powoduje zmianę temperatury powierzchniowej, a tym samym typu widmowego oraz całkowitej jasności gwiazdy.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6c/Delta_Cephei_lightcurve.jpg/220px-Delta_Cephei_lightcurve.jpg)
Wykres zmian jasności w czasie jest nieco podobny do sinusoidy, ale wzrost jasności następuje szybciej niż jej spadek.
Cefeidy spełniają dobrze określoną zależność pomiędzy okresem pulsacji a jasnością absolutną, odkrytą przez Henriettę Leavitt w 1912 roku. Własność ta jest powszechnie stosowana do określania odległości do najbliższych galaktyk (cefeidy są świecami standardowymi).
Zamiast jednej zależności okres – jasność można dopasować dwie różne proste, o nieco innym nachyleniu, dla krótszych i dłuższych okresów pulsacji. Jest to tzw. efekt Parenago.
Zobacz też
![]() | Zobacz hasło cefeida w Wikisłowniku |
- cefeidy typu II (gwiazdy typu W Virginis)
- cefeidy karłowate (gwiazdy zmienne typu delta Scuti)
Przypisy
- ↑ Cefeidy, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-07-29] .
Linki zewnętrzne
- Mierzenie odległości do cefeid. Hands-On Universe. [zarchiwizowane z tego adresu].
- GND: 4240327-3
- PWN: 3883835
- Britannica: topic/Cepheid-variable
- Treccani: cefeidi
- БРЭ: 4676344
- SNL: kefeider
- Catalana: 0089646