Andrzej Galica
![]() | Ten artykuł dotyczy żołnierza. Zobacz też: Andrzej Galica (skoczek narciarski). |
![]() | |||
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 27 listopada 1873 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 6 czerwca 1945 | ||
Przebieg służby | |||
Lata służby | 1914–1930 | ||
Siły zbrojne |
| ||
Formacja |
| ||
Jednostki | |||
Stanowiska | dowódca okręgu korpusu | ||
Główne wojny i bitwy | |||
Późniejsza praca | poseł i senator RP, literat | ||
![]() | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
Andrzej Galica (ur. 27 listopada 1873 w Białym Dunajcu, zm. 6 czerwca 1945 w majątku Majdany[1]) – generał brygady Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, twórca formacji strzelców podhalańskich, inżynier, polityk, poseł na Sejm RP, członek Głównego Sądu Koleżeńskiego Związku Legionistów Polskich od 1936 roku[2], członek Prezydium Rady Naczelnej Obozu Zjednoczenia Narodowego w 1939 roku[3], działacz regionalny ruchu podhalańskiego, literat.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/Major_Andrzej_Galica_na_Wo%C5%82yniu_%2822-162%29.jpg/220px-Major_Andrzej_Galica_na_Wo%C5%82yniu_%2822-162%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/Andrzej_Galica_%28-1937%29.jpg/220px-Andrzej_Galica_%28-1937%29.jpg)
Życiorys
Urodził się 27 listopada 1873 w Białym Dunajcu, w rodzinie Macieja i Marii z Skupieniów[4][5][6][7]. W 1897 ukończył gimnazjum św. Anny (dziś im. Bartłomieja Nowodworskiego) w Krakowie[8]. Studiował na politechnikach we Lwowie i Wiedniu, gdzie uzyskał stopień inżyniera (o specjalności: budowa dróg i mostów[9]). W tym okresie działał też w Związku Strzeleckim, był organizatorem ich oddziałów w Małopolsce i przewodniczącym obwodu skawińskiego ZS[6]. Przed 1914 pracował jako kierownik budowy części kanału spławnego Odra-Wisła[6]. Był literatem – razem z Władysławem Orkanem, Andrzejem Stopką, Józefem Jedliczem i innymi tworzył tzw. szkołę podhalańską.
Po wybuchu I wojny światowej organizował oddziały polskie w Wiedniu, gdzie wcześniej został przeniesiony z Ekspozytury Budowy Dróg Wodnych w Krakowie[6]. Po sformowaniu dwóch kompanii przekazał je do Krakowa i sam uzyskał zwolnienie z pracy i wstąpił do Legionów Polskich[6]. Służył w nich od sierpnia 1914 do września 1917. Był dowódcą batalionu uzupełnień w Wiedniu (awans na kapitana otrzymał we wrześniu 1914 roku). Od maja 1915 do listopada 1916 roku był dowódcą batalionu w 4 i 6 pułku piechoty Legionów (awans na majora otrzymał we wrześniu 1915, a awans na podpułkownika w październiku 1916 roku). Od listopada 1916 do września 1917 roku był dowódcą 4 pułku piechoty. Od września 1917 do lutego 1918 roku był inspektorem wyszkolenia Polskiego Korpusu Posiłkowego. Po przejściu II Brygady przez front został internowany na Węgrzech i osadzony w obozie w Dułowie(inne języki) (węg. Dulfalva) na Zakarpaciu. 1 maja 1918 został zwolniony i wcielony do c. k. Pułku Strzelców Nr 16 w Krakowie[10], a następnie jako austriacki oficer rezerwy został wysłany na front włoski.
Od listopada 1918 do września 1919 roku był organizatorem i dowódcą oddziałów podhalańskich. 13 maja 1919 otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Nowego Targu[11]. Od września 1919 do marca 1920 roku był dowódcą Brygady Górskiej. Następnie od marca 1920 do sierpnia 1926 roku dowodził 21 Dywizją Piechoty Górskiej. 1 maja 1920 roku zatwierdzony został w stopniu generała podporucznika z dniem 1 kwietnia 1920 roku, a 3 maja 1922 roku zweryfikowany został w stopniu generała brygady ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku. W okresie od sierpnia 1926 do października 1930 roku był dowódcą Okręgu Korpusu Nr X w Przemyślu. Z dniem 31 grudnia 1930 roku, na własną prośbę, został przeniesiony w stan spoczynku[12].
Wykorzystując swoje wykształcenie politechniczne otworzył w Warszawie biuro miernicze, a ponadto zajął się gospodarką rolną w kupionym w 1930 majątku Majdan k. Trzepnicy w powiecie piotrkowskim. Tu z pomocą tylko miejscowego majstra postawił dom mieszkalny i inne budynki gospodarcze[13]. Wszedł też w krąg polityki – między innymi włączył się w tworzenie prorządowego Obozu Zjednoczenia Narodowego z inspiracji gen. Edwarda Śmigłego-Rydza[14], oraz działalnością w regionalnym ruchu podhalańskim.
Z ramienia BBWR był posłem na Sejm RP (1928–1935) i senatorem RP (1935–1939)[9].
Zmarł 6 czerwca 1945 w swoim majątku Majdany (dziś gmina Łęki Szlacheckie koło Piotrkowa Trybunalskiego). Został pochowany na cmentarzu parafialnym w Bęczkowicach.
21 lipca 1900 poślubił w Sanoku pochodzącą z pobliskiego Czerteża Józefę Jarosz (1880–1941)[5][15]. Jego żona była przewodniczącą pierwszego zarządu Stowarzyszenia „Rodzina Wojskowa” w Przemyślu[16]. Z małżeństwa tego miał czworo dzieci, córki Janinę (1901–1977), po mężu Cąplak i Bronisławę (1902–1929) oraz synów, Władysława (1904–1951) i Adama (1906–1980). Jego wnuczką (córką Władysława) jest Divina Galica[17]. Po śmierci zony ożenił się drugi raz – z Bronisławą Dąbrowską (1899–1982)[18].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 1773[19] – 17 maja 1921[20]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 2 maja 1923[21][22]
- Krzyż Niepodległości – 12 maja 1931 „za pracę w dziele odzyskania Niepodległości”[23]
- Krzyż Walecznych trzykrotnie[24]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[21]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[21]
- Krzyż Oficerski Legii Honorowej – 1922[21][25]
- Odznaka Pamiątkowa Więźniów Ideowych[26]
Twórczość
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Aleks._Koz%C5%82owska_pod_pomnikiem_gen._Galicy.jpg/220px-Aleks._Koz%C5%82owska_pod_pomnikiem_gen._Galicy.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/PL_Zakopane_New_Cem_Galica_Andrzej.jpg/220px-PL_Zakopane_New_Cem_Galica_Andrzej.jpg)
na Nowym Cmentarzu w Zakopanem,
po prawej – grób Andrzeja Galicy
- Janosik: pieśń dramatyczna w 4 aktach, Warszawa: Poleski Posterunek Wydawniczy” „Placówka”, 1922 (Warszawa: W. Piekarniak).
- Przysięga: urywek z życia współczesnego na Podhalu w trzech odsłonach, Kraków: Z. Klemensiewicz, 1909 (Kraków: Druk. Ludowa).
- Robert Szporn: dramat w 4 aktach, Kraków: „Książka”, 1912 (Kraków: Druk. Ludowa).
- Twierdzą nam będzie każdy próg: utwór dramatyczny w 3-ch aktach z prologiem i inwokacją: osnuty na tle walk o Lwów: (wyszczególniony w 1928 r. na konkursie magistratu Lwowsk.), Przemyśl: J. Styfi, [1929] (Przemyśl: J. Styfi).
Upamiętnienie
Jesienią 1973, po kilku miesiącach starań, m.in. dzięki wsparciu materialnemu i organizacyjnemu udzielonemu przez Stanisława Fita z Czarnego Dunajca, byłego podkomendnego generała Galicy, prochy generała zostały sprowadzone na Podhale, gdzie 20 października pochowano je w kwaterze legionistów na Nowym Cmentarzu przy ul. Nowotarskiej w Zakopanem. W uroczystym pogrzebie uczestniczyli m.in. przedstawiciele władz administracyjnych Zakopanego, Zarząd Główny Związku Podhalan, przedstawiciele Zarządu Głównego Związku Podhalan w U.S.A., duchowieństwo z ks. kanonikiem Władysławem Curzydłą (proboszczem Parafii Najświętszej Rodziny) na czele. Przemówienia pogrzebowe wygłosili: ks. prałat Jan Krupiński, red. Włodzimierz Wnuk, gen. Mieczysław Boruta-Spiechowicz, pisarz Adam Pach, Józef Obrochta i dr Wincenty Galica[8].
- W 1919 r. gen. Galica otrzymał godność honorowego obywatela Nowego Targu[9].
- Imieniem Generała nazwano ulice w: Bielsku Białej[27], Nowym Sączu[28], Nowym Targu[29], Zakopanem[30] oraz w Białym Dunajcu.
- patron Gminnego Ośrodka Kultury w Białym Dunajcu[31].
- przed Urzędem Gminy w Białym Dunajcu stoi pomnik generała Andrzeja Galicy, ufundowany w 2000 przez górali z Chicago[32].
- W miejscu przy ul. Skupniowej w Białym Dunajcu, gdzie stał dom w którym urodził się generał, ustawiona została tablica pamiątkowa[31]
- 14 maja 2008 odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci gen. brygady Andrzeja Galicy w Domu Podhalan w Chicago, wyryto na niej słowa będące zawołaniem generała: „Kieb co, kany co, abo co, to my som” z podpisem: Związek Podhalan oraz dowództwo 21 Brygady Strzelców Podhalańskich w darze dla wszystkich członków Związku Podhalan w Ameryce Północnej. Chicago 14 maja 2008 roku. Tablicę odsłonił dowódca 21 Brygady Strzelców Podhalańskich, gen. bryg. Tomasz Bąk, który przybył do Chicago wraz z dowódcą 5 Batalionu Strzelców Podhalańskich, podpułkownikiem Zbigniewem Ząbkiem[32].
- Jego imię nosi też Koło nr 8 Związku Podhalan w Północnej Ameryce[32].
- Instytut Pamięci Narodowej wydał na 2019 rok kalendarz poświęcony postaciom 12 oficerów Wojska Polskiego II RP, w którym na październikowej karcie widnieje postać Andrzeja Galicy[33].
Przypisy
- ↑ Kozłowska Aleksandra Anna: Generał Galica i Tatry, [w:] „Tatry” nr 1 (47), zima 2014, s. 107–111, ISSN 0867-4531.
- ↑ Związek Legionistów Polskich : 1936-1938 r. : sprawozdanie Zarządu Głównego Związku Legionistów Polskich, Warszawa 1938, s. 34.
- ↑ Rocznik Polityczny i Gospodarczy 1939, Warszawa 1939, s. 72.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 3.
- ↑ a b Księga małżeństw 1888–1905 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 162 (poz. 31).
- ↑ a b c d e Nasi kandydaci z okręgu 48. Generał inż. Andrzej Galica. „Słowo Polskie”, s. 5, nr 321 z 23 listopada 1931.
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-11-27].
- ↑ a b Wincenty Galica: Generał Andrzej Galica. gokbialydunajec.pl, 1985. [dostęp 2012-05-01].
- ↑ a b c Galica Andrzej, [w:] ZofiaZ. Radwańska-Paryska ZofiaZ., Witold HenrykW.H. Paryski Witold HenrykW.H., Wielka Encyklopedia Tatrzańska, Poronin: Wydawnictwo Górskie, 1995, s. 296, ISBN 83-7104-008-3, OCLC 835423690 .
- ↑ Kolekcja ↓, s. 38.
- ↑ Honorowi Obywatele Miasta Nowego Targu. nowytarg.pl. [dostęp 2015-03-08].
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 17 z 19 grudnia 1930, s. 363.
- ↑ RG [Ryszard Bonisławski], Podhalański generał; [w:] „Magazyn 60+” [Łódź], 2014, nr 9, s. 33–35.
- ↑ „Łódź w Ilustracji”, 5 IX 1937, nr 36, s. 1 i 2 (na zjeździe przedstawicieli organizacji wiejskich OZN z terenu województwa łódzkiego).
- ↑ Aleksandra Anna Kozłowska Góral generałem. Andrzej Galica. Biografia żołnierza, polityka i literata, wyd. Księży Młyn, Łódź 2013, s. 383
- ↑ „Oświata – to potęga”. Wydawnictwo pamiątkowe z okazji 15-lecia Niepodległości Państwa Polskiego. Część II-ga z albumem. Przemyśl: 1933, s. 122.
- ↑ Aleksandra Anna Kozłowska Góral generałem. Andrzej Galica. Biografia żołnierza, polityka i literata, wyd. Księży Młyn, Łódź 2013, s. 384-403
- ↑ Aleksandra Anna Kozłowska Góral generałem. Andrzej Galica. Biografia żołnierza, polityka i literata, wyd. Księży Młyn, Łódź 2013, s. 384
- ↑ Kolekcja ↓, s. 1.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 21 z 28 maja 1921, s. 997.
- ↑ a b c d Czy wiesz kto to jest?. Stanisław Łoza (red.). Wyd. II popr. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 189–190.
- ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 17.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 111, poz. 163.
- ↑ Kolekcja ↓, s. 4.
- ↑ Decyzja Naczelnika Państwa L. 3625.22 G. M. I. z 1922 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 8, s. 250).
- ↑ Kolekcja ↓, s. 19, 37–38.
- ↑ Ulica w Bielsku-Białej na wikimapia.org.
- ↑ Ulica w Nowym Sączu na wikimapia.org.
- ↑ Ulica w Nowym Targu na wikimapia.org.
- ↑ Ulica w Zakopanem na wikimapia.org.
- ↑ a b Patron: Generał Andrzej Galica. gokbialydunajec.pl. [dostęp 2012-05-01].
- ↑ a b c Andrzej Baraniak. Gen. Andrzej Galica w Domu Podhalan. „Dziennik Związkowy”, s. 1, 2008-05-22. Chicago. [dostęp 2023-11-27].
- ↑ Kalendarz IPN na 2019 rok [online], Instytut Pamięci Narodowej [dostęp 2020-09-12] (pol.).
Bibliografia
- Andrzej Galica. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.480.152 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-11-17].
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2023-10-30].
- publikacje
- Jan Lubicz-Pachoński, Galica Andrzej, [w:] Polski Słownik Biograficzny, 1948, t. VII, s. 222–224, bibliografia.
- Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Editions Spotkania, Warszawa 1991 (wyd. II uzup. i poprawione).
- Andrzej Suchcitz, Generałowie wojny polsko-sowieckiej 1919-1920. Mały słownik biograficzny, Ośrodek Badań Historii Wojskowej Muzeum Wojska w Białymstoku, Białystok 1993.
- Piotr Stawecki, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1994.
- Irena Łukaszka, Barbara Słuszkiewicz, Gen. Andrzej Galica (1873-1945), [w:] Obywatele honorowi miasta Nowego Targu. Nowy Targ 2000, s. 38–42, portr.
- Stanisław Kałamacki, Magdalena Sokalska-Żegleń, Andrzej Galica (1873-1945), [w:] Parnas zakopiański. Zakopane 2010, wyd. „Stanmar”, s. 31–36.
- Aleksandra Kozłowska, Góral generałem – Andrzej Galica. Biografia żołnierza, polityka i literata, Dom Wydawniczy Księży Młyn, Łódź 2013, s. 588.
- prasa i periodyki
- „Łódź w Ilustracji”, 9 II 1936, nr 6, s. 1 (na spotkaniu z wojewodą łódzkim Aleksandrem Hauke-Nowakiem w łódzkim Urzędzie Wojewódzkim); Tamże, 5 IX 1937, nr 36, s. 1 i 2 (na zjeździe przedstawicieli organizacji wiejskich OZN z terenu województwa łódzkiego)
- Aleksandra Kozłowska, Góral generałem – rzecz o Andrzeju Galicy (1873-1945), [w:] „Prace Naukowe WSP w Częstochowie”. Seria: Zeszyty Historyczne, 2003, z. VIII, s. 65–76.
- Aleksandra Kozłowska, Generał Andrzej Galica – poseł i senator 1930-1939. Szkic do łódzkiego fragmentu biografii politycznej, „Rocznik Łódzki” 2004, T. 51, s. 193–217.
- Aleksandra Kozłowska, Generał Galica i Tatry, „Tatry” nr 1 (47), zima 2014, s. 107–111, ISSN 0867-4531.
- RB [Ryszard Bonisławski], Podhalański generał, „Magazyn 60+” [Łódź], 2014, nr 9, s. 33–35.
Linki zewnętrzne
- Andrzej Galica – dzieła w bibliotece Polona
- PWN: 3903688