Amazonka mała
Amazona agilis[1] | |||
(Linnaeus, 1758) | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | ptaki | ||
Podgromada | Neornithes | ||
Infragromada | ptaki neognatyczne | ||
Rząd | papugowe | ||
Rodzina | papugowate | ||
Podrodzina | papugi neotropikalne | ||
Plemię | Amazonini | ||
Rodzaj | Amazona | ||
Gatunek | amazonka mała | ||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[12] | |||
![]() | |||
Zasięg występowania | |||
![]() | |||
| |||
|
Amazonka mała[13] (Amazona agilis) – gatunek ptaka z podrodziny papug neotropikalnych (Arinae) w rodzinie papugowatych (Psittacidae). Ptak ten występuje na Jamajce, według IUCN jest zagrożony wyginięciem.
Zasięg występowania
Amazonka mała występuje endemicznie na Jamajce, na obszarze pomiędzy Cockpit Country w środkowo-zachodniej części wyspy po Mount Diablo na środkowym wschodzie, jak również na wschodnich stokach gór John Crow[12].
Taksonomia
Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 1758 szwedzki przyrodnik Karol Linneusz na podstawie tekstu „The Little Green Parrot” George’a Edwardsa z 1750 roku[14], w swoim dziele Systema Naturae, nadając mu nazwę Psittacus agilis[2]. Jako miejsce typowe Linneusz wskazał Amerykę (łac. Habitat in America)[2], ograniczone do Jamajki[15].
Takson ten tworzy część grupy siostrzanej z Wielkich Antyli, do której oprócz A. agilis należą amazonka białoczelna (A. albifrons), amazonka jamajska (A. collaria), amazonka kubańska (A. leucocephala), amazonka czarnoucha (A. ventralis) i amazonka niebieskoskrzydła (A. vittata)[16]. Gatunek monotypowy[17].
Etymologia
Nazwa rodzajowa: francuska nazwa „Amazone” nadana różnym tropikalnym, amerykańskim papugom pochodzącym z lasów Amazonii przez francuskiego przyrodnika Georges’a-Louisa Leclerca w latach 1770–1783[18]. Epitet gatunkowy: łac. agilis – zwinny, ruchliwy, od agere – być w ruchu[19].
Morfologia
Długość ciała 28 cm; masa ciała 178 g[20]. Upierzenie koloru zielonego, nieco bledsze na spodzie ciała i żółtozielone na pokrywach nadogonowych. Na czole często występują czerwone plamki, krawędzie piór na karku ciemne, nadając im lekki łuskowaty wygląd. Pokrywy I rzędu czerwone, lotki I rzędu stonowano niebieskawe, ciemniejsze na końcach, lotki II rzędu zielone, na obwodzie ciemnoniebieskie[20]. Ogon zielony, zewnętrzne pióra czerwone u podstawy, z błękitnym odcieniem. U samicy lotki I rzędu są bardziej zielone[20]. U młodych ptaków wszystkie lotki i pokrywy I rzędu są zielone[20].
Ekologia
Amazonka mała odzywa się różnorodnym połączeniem pisków i krzyków, w większości z bardzo nosowymi tonami[20].
Amazonka mała jest raczej ptakiem osiadłym, migracje występują tylko w razie niedostępności pożywienia[20]. Papuga ta zamieszkuje przede wszystkim wilgotne lasy wapienne i skraje tych lasów, głównie na wysokości od 100 do 1600 m n.p.m.[20][12] Widywana podczas żerowania także na terenach uprawnych i na plantacjach przylegających do lasu[12].
W skład diety amazonki małej wchodzą owoce, nasiona, orzechy, jagody, kwiaty i pąki liści, roślin takich jak Cecropia, figowiec (Ficus), flaszowiec (Annona), Nectandra, kalanchoe (Kalanchoe), Pithecellobium, Melia i bligia (Blighia); spożywają także owoce papai, mango, ogórków melonów i kukurydzy[20]. Pożywienie zdobywają w parach, wysoko w koronach drzew[12].
Lęgi przypadają na okres od marca do maja[20]. Gniazdo co najmniej 18 m nad ziemią w wydrążonych konarach lub dziurach w drzewie; czasami korzystają ze starych dziupli dzięciura białolicego (Melanerpes radiolatus)[20][12]. Samica składa 2–4 jaja, z których zwykle tylko wychowują się dwa młode. Zaobserwowano, że w niewoli samica wysiadywała jaja przez okres 28 dni[20]. Pisklę przebywa w gnieździe przez okres około 8 tygodni[20].
Status zagrożenia i ochrona
W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) amazonka mała od 2020 roku jest zaliczana do kategorii EN (ang. Endangered – gatunek zagrożony). Wcześniej, od 1994 roku uznawana była za gatunek narażony – VU (ang. Vulnerable)[12]. Ptak o ograniczonym zasięgu, globalną populację szacuje się na 10 000–19 999 osobników (w zaokrągleniu daje to liczbę 6000–15 000 dorosłych osobników)[12]. Potrzebne są dalsze badania, aby uzyskać dokładną liczbę[12]. Dane sugerują spadek o co najmniej 50%, który może nastąpić w ciągu najbliższych 40–50 lat w wyniku zniszczenia siedlisk ptaków z powodu przyznania trzech koncesji dla przedsiębiorstw górniczych, z których dwie zostały niedawno przyznane[12]. Jednak nie jest pewne, czy trzecia z koncesji zostanie przyznana, i w takim razie przewiduje się spadek o 30–49% w ciągu najbliższych 37 lat (trzy pokolenia)[12]. Drapieżnictwo ze strony boa jamajskiego (Epicrates subflavus) jest istotnym czynnikiem ograniczającym sukces lęgowy[12]. Nie ma dowodów, że kłusownictwo ma duży wpływ ma populację tego ptaka[12]. Istnieje ryzyko hybrydyzacji z innymi gatunkami z rodzaju Amazona importowanymi na wyspę[12].
Uwagi
Przypisy
- ↑ Amazona agilis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b c C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 99. (łac.).
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. signata / signatum / signatus.
- ↑ G. Shaw: General zoology, or Systematic natural history. T. 8. Cz. 2. London: Printed for G. Kearsle, 1811, s. 510. (ang.).
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. aestivus.
- ↑ H. Kuhl: Conspectus Psittacorum, cum specierum definitionibus, novarum descriptionibus, synonymis et circa patriam singularum naturalem adversariis, adjecto indice museorum, ubi earum artificiosae exuviae servantur, cum tabulis III. aeneis pictis. Bonn: 1820, s. 75. (łac.).
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. minor.
- ↑ L.J.P. Vieillot: Tableau encyclopédique et méthodique des trois règnes de la nature. Ornithologie. Cz. 3. Paris: Chez Mme. veuve Agasse, 1823, s. 1367. (fr.).
- ↑ G.R. Gray: List of the specimens of birds in the collection of the British Museum. Cz. 3: Section III: Psittacidae. London: Printed by the order of the Trustees, 1859, s. 82. (ang.).
- ↑ A. Reichenow. Conspectus Psittacorum. Systematische Uebersicht aller bekannten Papageienarten. „Journal für Ornithologie”. 29, s. 367, 1881. (niem.).
- ↑ Ch.B. Cory: Catalogue of West Indian birds, containing a list of all species known to occur in the Bahama Islands, the Greater Antilles, the Caymans, and the Lesser Antilles, excepting the islands of Tobago and Trinidad. Boston: The author, 1892, s. 11, 101, 130. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n BirdLife International, Amazona agilis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2020, wersja 2020-3 [dostęp 2020-12-11] (ang.).
- ↑ Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Androglossini Sundevall, 1872. Wersja: 2020-01-11. [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-09-20].
- ↑ G. Edwards: A natural history of uncommon birds: and of some other rare and undescribed animals, quadrupedes, fishes, reptiles, insects, &c., exhibited in two hundred and ten copper-plates, from designs copied immediately from nature, and curiously coloured after life, with a full and accurate description of each figure, to which is added A brief and general idea of drawing and painting in water-colours; with instructions for etching on copper with aqua fortis; likewise some thoughts on the passage of birds; and additions to many subjects described in this work. London: Printed for the author, at the College of Physicians in Warwick-Lane, 1750, s. 168, ryc. 168. (ang.).
- ↑ J.L. Peters: Check-list of birds of the world. Cz. 3. Cambridge: Harvard University Press, 1937, s. 218. (ang.).
- ↑ M.A. Russello, G. Amato. A molecular phylogeny of Amazona: implications for Neotropical parrot biogeography, taxonomy and conservation. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 30 (2), s. 421–437, 2004. DOI: 10.1016/S1055-7903(03)00192-1. (ang.).
- ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Parrots, cockatoos. IOC World Bird List (v10.2). [dostęp 2020-09-20]. (ang.).
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. Amazona.
- ↑ Jobling 2021 ↓, s. agilis.
- ↑ a b c d e f g h i j k l N. Collar, P. Boesman: Black-billed Amazon (Amazona agilis). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-11-12]. (ang.).
Bibliografia
- James A. Jobling: The Key to Scientific Names. [w:] Birds of the World [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2021. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).