Ślazówka turyngska
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | ślazowce | ||
Rodzina | ślazowate | ||
Rodzaj | |||
Gatunek | ślazówka turyngska | ||
Nazwa systematyczna | |||
Lavatera thuringiaca L. Sp. pl. 2:691. 1753 | |||
Synonimy | |||
| |||
|
Ślazówka turyngska (Lavatera thuringiaca L.) – gatunek rośliny należący do rodziny ślazowatych. Pochodzi z południowo-wschodniej i środkowej Europy[3]. W Polsce jest gatunkiem rzadkim, przynajmniej na części obszaru prawdopodobnie kenofitem[4]. W piśmiennictwie naukowym stosowany jest epitet gatunkowy "turyngska", mimo że jest on zbudowany niezgodnie z regułami języka polskiego[5].
Zasięg geograficzny
Zasięg gatunku obejmuje szeroki pas od Morza Adriatyckiego na zachodzie po Jezioro Bajkał na wschodzie. Rozproszone stanowiska na zachodnich krańcach zasięgu ma na Korsyce i w Niemczech, północna granica zwartego zasięgu biegnie przez środkową Polskę, przy czym rozproszone stanowiska gatunek ma także w Szwecji i w Finlandii. Na południu zasięg obejmuje rejon Kaukazu, wybrzeża Morza Czarnego i Półwysep Bałkański z wyjątkiem Grecji. Jako gatunek zawleczony występuje także w Ameryce Północnej[6]. W Polsce, na Niżu Polskim, z rzadka tylko można go spotkać w niższych położeniach górskich[7], notowany na licznych stanowiskach w rejonie Kujaw, na Dolnym Śląsku i w Małopolsce[8]. Nieliczne stanowiska na północy (na Pomorzu i na północno-wschodnich krańcach kraju) uznawane są za synantropijne[8]. Z badań nad florą grodzisk Wielkopolski wynika, że występowanie tego gatunku w tym obszarze można powiązać z osadnictwem prehistorycznym i z okresu wczesnego średniowiecza[6]. Świadczy to o tym, że przynajmniej na tym terenie gatunek ten może mieć status archeofita.
Morfologia
- Łodyga
- Prosto wzniesiona, pojedyncza i sztywna, o wysokości 50-130 cm (rzadko do 200 cm). Cała, zwłaszcza w górnej części, jest pokryta gęstymi, gwiazdkowatymi włoskami, które nadają jej szary kolor.
- Korzeń
- Głęboki, palowy, rozgałęziony.
- Liście
- Ulistnienie skrętoległe. Najniższe, odziomkowe liście są sercowato okrągławe, wyższe 3-5 klapowe z największą łatką środkową, najwyższe są jajowate. Podobnie jak łodyga, są gęsto pokryte gwiazdkowatymi włoskami, szczególnie na spodniej stronie.
- Liść
- Gwiazdkowate włoski
- Kwiaty
- W dolnej części łodygi pojedynczo wyrastają w kątach liści, górą tworzą grono. Są duże (średnica 5-8 cm), 5-krotne, mają jasnoróżowe płatki korony z ciemniejszymi żyłkami, są głęboko wycięte. Czasami (rzadko) trafiają się kwiaty niebieskie. Szerokojajowate działki kielicha są 3-4 razy krótsze od płatków korony i są gęsto owłosione. Pod kielichem krótki, 3-krotny kieliszek.
- Owoc
- Okrągława rozłupnia zawierająca 20-23 nagich rozłupek[4][9].
- Pąk kwiatowy
- Kwiat
- Kwiat
- Owoc
- Rozłupki
- Gatunki podobne
- Bardziej popularna w uprawie ślazówka letnia ma kwiaty bez wyraźnego wycięcia na szczycie płatków. Okazała malwa różowa zwana popularnie malwą ogrodową osiąga 3 m wysokości, ma kwiaty większe do 10 cm średnicy, wyrastające po 1–4 w kątach liści i 6-krotny kieliszek[9].
Biologia i ekologia
Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od czerwca do lipca (czasami jeszcze we wrześniu)[4]. Rośnie w zaroślach, na brzegach rzek i na solniskach, na suchych murawach, przydrożach, suchych wzgórzach. W górach w Polsce sięga do wysokości 500 m n.p.m.[9], w Turcji do 2800 m n.p.m.[6]. Jeśli nie jest niszczona na stanowiskach przed wydaniem nasion, rozsiewa się i nieraz występuje masowo[10]. Liczba chromosomów 2n = 40, 44[4].
Zastosowanie i uprawa
Jest uprawiana jako roślina ozdobna. Może być uprawiana w grupach z tyłu rabaty (ze względu na swoją wysokość) lub jako kwitnący żywopłot[3]. Zalecana do sadzenia w grupach w partiach krajobrazowych w miejscach suchych i słonecznych[10]. Istnieją odmiany o różnej barwie kwiatów.
Jest łatwa w uprawie. Rośnie na każdej przepuszczalnej glebie. Wymaga stanowiska słonecznego. Po przekwitnięciu przycina się roślinę, pobudza ją to do rozkrzewiania i dalszego obfitego kwitnienia[3]. Rozmnaża się ją z nasion wysiewanych wiosną lub zaraz po zbiorze, najlepiej od razu do gleby na miejscu, gdzie ma rosnąć, sadzonki bowiem źle ukorzeniają się[3].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-07-02] (ang.).
- ↑ a b c d GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
- ↑ a b c d Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Turyngia. sjp.pwn.pl. [dostęp 2010-01-19]. (pol.).
- ↑ a b c Zbigniew Celka: Rośliny naczyniowe grodzisk Wielkopolski. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 1999, s. 84-93. ISBN 83-88163-25-6.
- ↑ Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
- ↑ a b Adam Zając, Maria (red.) Zając: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001. ISBN 83-915161-1-3.
- ↑ a b c Marian Nowiński: Dzieje upraw i roślin ogrodniczych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1977.
- ↑ a b Aleksander Łukasiewicz: Krajowe byliny ozdobne. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1956, s. 62.
- BioLib: 39326
- EoL: 586699
- EUNIS: 175745
- Flora of North America: 250101076
- FloraWeb: 3325
- GBIF: 3152771
- identyfikator iNaturalist: 164447
- IPNI: 561263-1
- ITIS: 21819
- NCBI: 61660
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2494206
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:561263-1
- Tela Botanica: 75212
- identyfikator Tropicos: 19601019
- USDA PLANTS: LATH