Łamanie kołem
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/Lamanie_kolem_L_001xx.jpg/220px-Lamanie_kolem_L_001xx.jpg)
Łamanie kołem[1] – jedna z metod egzekucji stosowana powszechnie w średniowiecznej Europie, podobnie jak ścięcie toporem i gotowanie we wrzątku[2].
Opis
Karę wymierzano publicznie na kole o średnicy ok. 2 metrów, zamontowanym poziomo na niskim palu umieszczonym na szafocie. Ofiarę (zwykle odpowiednio obnażoną) z szeroko rozstawionymi kończynami – rozpostartą w pozycji „orła”, przywiązywano do metalowych pierścieni na szprychach koła lub na jego obręczy. Dla większej skuteczności pod jej biodra, kolana, kostki, łokcie i nadgarstki niekiedy podkładano grube kawałki drewna. Następnie kat miażdżył ciało skazańca ciężkim kołem[a] (rodzajem kanciastej maczugi, której krawędzie obijano metalem) względnie żelaznym łomem lub nawet młotem kowalskim. Jego pomocnik stopniowo obracał koło, tak aby masakrowaniu ulegały kolejne części ciała ofiary.
W wyroku częstokroć dokładnie określano liczbę uderzeń lub czas trwania kary (np. do 2 godzin). W końcu skazańca dobijano, zadając mu cios śmiertelny w brzuch lub w szyję[3]. Po dokonaniu tych czynności ciało wystawiano na pokaz, unosząc wysoko na słupie albo stawiano w pozycji pionowej. Niekiedy dodatkowo gawiedź pastwiła się nad nim, np. wydłubując oczy.
Rozróżniano dwie postacie tej kary:
- łamanie kołem od dołu: w kolejności łamano kostki, nadgarstki; łydki, przedramiona; uda, ramiona; klatkę piersiową (kręgosłup);
- łamanie kołem od góry (mające znamiona litości, aktu łaski) wykonywano w odwrotnej kolejności: pierwszym uderzeniem w klatkę piersiową łamiąc kręgosłup; przerwanie w ten sposób rdzenia kręgowego powodowało, że skazany (o ile przeżył) nie odczuwał bólu przy dalszym wykonywaniu kary.
Łamanie kołem było szczególnie rozpowszechnione w przedrewolucyjnej Francji[4], gdzie było ono okrutniejszą formą bastonady (zatłuczenia na śmierć). W Niemczech podczas łamania kołem zadawano około 40 uderzeń[3]; w monarchii Habsburgów ofiarami tej kary w 1785 r. padli przywódcy powstania chłopskiego w Siedmiogrodzie[5]. Karę tę, która w miejscowych dokumentach występuje od XIII wieku, stosowano również w Polsce, np. w przypadkach świętokradztwa[6].
Uwagi
- ↑ Stąd zwyczajowa nazwa tej kary, często błędnie tłumaczonej jako miażdżenie przez rzucanie koła od wozu na ciało skazańca (co mogło również zdarzać się niekiedy); określenie to jednak można też rozumieć jako „łamanie dokoła”, tj. poprzez obracanie koła z ofiarą.
Przypisy
- ↑ Od koł, kół – gruby kij, drąg, żerdź, pal; por. «kół» w Słowniku języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego.
- ↑ Roman Tokarczyk: Prawa narodzin, życia i śmierci. Warszawa 2012, s. 399.
- ↑ a b B. Innes: Historia tortur, dz. cyt., s. 55.
- ↑ B. Innes: Historia tortur, dz. cyt., s. 54.
- ↑ Juliusz Demel: Historia Rumunii. Warszawa-Wrocław-Kraków-Gdańsk-Łódź: Ossolineum, 1986, s. 248.
- ↑ Henryk Grajewski: Kara śmierci w prawie polskim do połowy XIV wieku. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze, 1956, s. 144.
Bibliografia
![]() | Zobacz multimedia związane z tematem: Łamanie kołem |
- Aleksander Brückner: Encyklopedia staropolska. Warszawa: PWN, 1990
- Zygmunt Gloger: Encyklopedia staropolska. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1972
- Brian Innes: Historia tortur. Warszawa: Bellona, 2000, ISBN 83-11-09112-9
- Szymon Wrzesiński: Krwawa profesja. Rzecz o katach i ich ofiarach. Kraków: Libron, 2006, ISBN 83-60547-08-4
- SNL: steile_og_hjul
- DSDE: hjul_og_stejle