Ömürbek Tekebajew
Pełne imię i nazwisko | Ömürbek Czirkeszowicz Tekebajew | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 22 grudnia 1958 | ||
Wicepremier Kirgistanu | |||
Okres | od 7 kwietnia 2010 | ||
Przynależność polityczna | Ata Meken | ||
Przewodniczący Rady Najwyższej | |||
Okres | od 27 marca 2005 | ||
Przynależność polityczna | Ata Meken | ||
Poprzednik | Muratbek Mukaszew | ||
Następca | Marat Sułtanow | ||
Odznaczenia | |||
![]() | |||
|
Ömürbek Czirkeszowicz Tekebajew (kirg. Өмүрбек Чиркешович Текебаев; ur. 22 grudnia 1958 w Obwodzie dżalalabadzkim) – kirgiski polityk. Lider partii Ata Meken od 1992. Deputowany do parlamentu. Kandydat w wyborach prezydenckich w 1995 oraz w 2000. Jeden z liderów tulipanowej rewolucji i przewodniczący parlamentu w latach 2005–2006. Później członek opozycji i jeden z przywódców rewolucji w kwietniu 2010. Od kwietnia do lipca 2010 wicepremier w rządzie tymczasowym.
Życiorys
Początkowa działalność
Ömürbek Tekebajew urodził się w 1958 w obwodzie dżalalabadzkim w ówczesnej Kirgiskiej SRR. Ukończył fizykę na Państwowym Kirgiskim Uniwersytecie Narodowym w Biszkeku. Następnie przez kilka lat pracował jako nauczyciel w miejscowości Akman w obwodzie dżalalabadzkim. W 1994 ukończył prawo na Państwowym Kirgiskim Uniwersytecie Narodowym[1].
W działalność polityczną zaangażował się szerzej w lutym 1991, kiedy był jednym ze współzałożycieli partii Wolny Kirgistan. W tym samym roku dostał się do Rady Najwyższej ZSRR. W 1992 jego ugrupowanie rozpadło się. Tekebajew stanął wówczas na czele jednego z jego odłamów, który przybrał nazwę Ata Meken. W 1995 bez powodzenia ubiegał się o prezydenturę. Od 1995 do 2005 z ramienia Ata Meken był deputowanym do Rady Najwyższej Kirgistanu. W tym czasie należał do opozycji wobec rządów prezydenta Askara Akajewa. W latach 1995–2000 stał na czele parlamentarnej Komisji Budowy Państwa i Rządów Prawa. Od 2000 do 2001 zajmował stanowisko wiceprzewodniczącego parlamentu[1].
W październiku 2000 wziął po raz drugi udział w wyborach prezydenckich. Sprzymierzył się wówczas z partią Ar Namys Feliksa Kułowa. W rywalizacji z urzędującym prezydentem Akajewem zdobył jednak tylko 14% głosów poparcia. Askar Akajew uzyskał ponad 74% głosów, jednak według zagranicznych obserwatorów, w tym OBWE, wybory nie spełniły standardów demokratycznych[1][2].
W marcu 2005, po tulipanowej rewolucji i obaleniu prezydenta Askara Akajewa, objął stanowisko przewodniczącego parlamentu. Był jednym z liderów rewolucji. Wkrótce wszedł jednak z konflikt z nowym prezydentem Kurmanbekiem Bakijewem i w lutym 2006 zrezygnował z funkcji przewodniczącego[1].
Przeszedł do opozycji i stał się jednym z krytyków polityki prezydenta Bakijewa. Założył Ruch „Na Rzecz Reform!”. W kwietniu 2007 brał udział w antyprezydenckich demonstracjach opozycji, domagających się ustąpienia przez Bakijewa z urzędu. 6 września 2006 został zatrzymany na lotnisku w Warszawie przez polskie służby celne, które znalazły w jego bagażu heroinę. Po kilku dniach został jednak zwolniony z aresztu i oczyszczony z wszelkich zarzutów. W kolejnych miesiącach komisji kirgiskiego parlamentu stwierdziła, że wydarzenie było skutkiem działania służb specjalnych, które jeszcze na lotnisku w Kirgistanie umieściły narkotyki w jego bagażu[1].
W grudniu 2008 jego partia Ata Meken weszła w skład koalicji partii opozycyjnych pod nazwą Zjednoczony Ruch Ludowy[3]. W kwietniu 2009 koalicja zadecydowała o wystawieniu wspólnego kandydata, Ałmazbeka Atambajewa, w wyborach prezydenckich w lipcu 2009[4], które zakończyły się zdecydowanym zwycięstwem prezydenta Bakijewa, lecz zdaniem międzynarodowych obserwatorów nie spełniły standardów demokratycznych[5][6].
6 kwietnia 2010 w czasie antyrządowych protestów, które zapoczątkowały rewolucję i doprowadziły do obalenia prezydenta Kurmanbeka Bakijewa, został aresztowany. Jednak jeszcze tego samego dnia został zwolniony aresztu. 7 kwietnia brał udział w proteście pod budynkiem parlamentu w stolicy. Po obaleniu Bakijewa wszedł w skład rządu tymczasowego Rozy Otunbajewy, w którym objął stanowisko wicepremiera ds. reformy konstytucyjnej[1]. 12 lipca 2010 zrezygnował ze stanowiska, by wziąć udział jako lider Ata Maken w wyborach parlamentarnych w październiku 2010[7].
Zatrzymanie i osadzenie w więzieniu
18 czerwca 2017 roku ogłosił, że weźmie udział w wyborach prezydenckich w 2017 roku[8]. Z powodu znajdowania się w areszcie (został oskarżony o korupcję) nie mógł przystąpić do testu językowego. 10 sierpnia Centralna Komisja Wyborcza Kirgistanu podjęła decyzję o niedopuszczeniu go do startu w wyborach[9].
16 sierpnia 2017 roku został skazany przez sąd pierwszej instancji (wraz z Dujszenkułem Czotonowem) za korupcję. Została wymierzona kara pozbawienia obojga wolności na okres 8 lat, zakaz zajmowania państwowych stanowisk przez 3 lata po wyjściu z więzienia oraz konfiskata mienia. W czasie ogłaszania wyroku doszło w sądzie do zamieszek – zebrani zwolennicy Tekebajewa skandowali „Наалат” (Wstyd) oraz oskarżyli sędziego o działanie wbrew prawu oraz na zlecenie władzy[10]. Osądzeni zapowiedzieli apelację[11]. Decyzją sądu apelacyjnego z 2 października wyrok ten został utrzymany w sile[12]. Oskarżony następnie odwołał się do Sądu Najwyższego. Mimo to 1 listopada, decyzją Centralnej Komisji Wyborczej, został pozbawiony mandatu deputowanego Rady Najwyższej[13]. Jego miejsce zajął Iskender Gaipkułow[14].
4 maja 2018 roku ówczesny ombudsman Kubat Otorbajew zwrócił się do prezydenta z prośbą o zastosowanie wobec niego prawa łaski wynikającego z 64 artykułu kirgiskiej konstytucji. Sam oskarżony jednak nie skierował podobnej prośby oraz nie przyznał się do winy co zdaniem byłej sędziny kirgiskiego sądu konstytucyjnego Klary Cooronkułowej uniemożliwia jego ułaskawienie[15][16].
Dalsza działalność
W wyborach parlamentarnych w 2020 Ata Meken wzięło udział jako część większej koalicji pod nazwą Dżangy djem[17]. Sam Tekebajew 17 sierpnia na zjeździe partii ogłosił, że nie weźmie w nich udziału[18]. W czasie protestów w Kirgistanie w 2020 złożył odwołanie do Centralnej Komisji Wyborczej do wydanej w 2017 roku decyzji o pozbawieniu go mandatu deputowanego[19]. Odwołanie to 15 października 2020 zostało rozpatrzone pozytywnie – Tekebajew został przywrócony w skład Rady Najwyższej IV kadencji, w miejsce Sadyka Szer-Nijazana (12 października złożył rezygnację, aby zwolnić mu miejsce)[20][21].
Przypisy
- ↑ a b c d e f Michael Coffey: Who’s Who In Kyrgyz Politics – Omurbek Tekebaev. sras.org, 2020-05-01. [dostęp 2010-10-07]. (ang.).
- ↑ Alisher Khamidov: Akayev Wins Reelection Amid Fraud Claims. eurasianet.org, 2000-10-29. [dostęp 2010-10-07]. (ang.).
- ↑ Kyrgyzstan: Political Confrontation Intensifies. iwpr.net - Institute for War and Peace Reporting, 23 stycznia 2009. [dostęp 2010-10-07]. (ang.).
- ↑ Kyrgyz Opposition Unveils Presidential Hopeful. rferl.org, 20 kwietnia 2009. [dostęp 2010-10-07]. (ang.).
- ↑ Kyrgyz head officially re-elected. BBC News, 27 lipca 2009. [dostęp 2009-08-04]. (ang.).
- ↑ Kyrgyz presidential election failed to meet key OSCE commitments, despite some positive elements. osce.org, 24 lipca 2009. [dostęp 2010-10-07]. (ang.).
- ↑ Deputy PM of interim Kyrgyz gov’t resigns for parliamentary elections. People’s Daily Online, 12 lipca 2010. [dostęp 2010-10-07]. (ang.).
- ↑ КР БШКга Кыргыз Республикасынын Президентинин кызмат ордуна талапкерликке өзүн өзү көрсөтүү боюнча эки арыз түштү – КР БШК [online], shailoo.gov.kg, 18 czerwca 2017 [dostęp 2017-07-03] (kirg.).
- ↑ Айдана Абдуваитова: ЦИК отказала в создании особых условий для тестирования Текебаева. Вечерний Бишкек, 2017-08-10. [dostęp 2017-08-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-10)]. (ros.).
- ↑ Гулиза Авазова: Сторонники Текебаева прокляли судью, приговорившего его к 8 годам тюрьмы. Вечерний Бишкек, 2017-08-17. [dostęp 2017-08-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-17)]. (ros.).
- ↑ Кира Саввина: Дело Текебаева. Из мародеров в коррупционеры. Вечерний Бишкек, 2017-08-17. [dostęp 2017-08-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-25)]. (ros.).
- ↑ Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты Ө.Текебаевдин ыйгарым укуктары мөөнөтүнөн мурда токтотулду. Кыргыз Республикасынын шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы, 2017-11-01. [dostęp 2017-11-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-11-02)]. (kirg.).
- ↑ ЦИК лишил Омурбека Текебаева депутатского мандата. Двое были против. kaktus.kg, 2017-11-02. [dostęp 2017-11-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-11-01)]. (ros.).
- ↑ Текебаева хотят лишить депутатского мандата. Кто придет на его место?. kaktus.kg, 2017-11-02. [dostęp 2017-11-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-11-02)]. (ros.).
- ↑ Бакыт Асанов: Текебаев ырайым суроодон баш тартты. Азаттык үналгысы, 2018-05-04. [dostęp 2018-05-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-05)]. (kirg.).
- ↑ Виктория Григоренко: И омбудсмен туда же... Кто еще хочет освободить Текебаева?. Вечерний Бишкек, 2018-05-04. [dostęp 2018-05-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-05-04)]. (ros.).
- ↑ БакытБ. Асанов БакытБ., Жаңы альянска бириккен саясатчылар [online], Азаттык үналгысы, 5 czerwca 2020 [dostęp 2020-06-05] (kirg.).
- ↑ Текебаев не пойдет на выборы. Мнения о том, что это значит [online], 19 sierpnia 2020 (ros.).
- ↑ АнварА. Ажиев АнварА., Текебаев хочет вернуться в парламент [online], Wieczernij Biszkek, 10 października 2020 [dostęp 2020-10-11] (ros.).
- ↑ ОксанаО. Гут ОксанаО., Садык Шер-Нияз отказался от депутатского мандата в пользу Текебаева [online], Wieczernij Biszkek, 13 października 2020 [dostęp 2020-10-16] (ros.).
- ↑ КР БШК маалымат бөлүмү, БШК Ө.Ч. Текебаевдин КР ЖК депутатынын статусун калыбына келтирүү бөлүгүндөгү арызын канааттандырды [online], Кыргыз Республикасынын шайлоо жана референдум өткөрүү боюнча борбордук комиссиясы, 15 października 2020 [dostęp 2020-10-16] (kirg.).
- SNL: Omurbek_Tekebajev