Laluan Kelana Jaya
LRT Laluan Kelana Jaya | |
---|---|
5![]() | |
![]() Bombardier Innovia ART 200 tren 2-gerabak di stesen Kelana Jaya. | |
Umum | |
Nama asal | LRT Laluan Kelana Jaya |
Jenis | transit aliran - Transit aliran ringan |
Sistem | Rapid KL - LRT KL System 2 (LRT2) |
Status | Beroperasi |
Lokasi | Lembah Klang |
Terminal | KJ1 Gombak KJ37 Putra Heights |
Stesen | 37 [2] |
Perkhidmatan | Gombak - Ara Damansara Gombak - Ara Damansara - Putra Heights |
Penumpang harian | 225,053 (2015) |
Penumpang | 82.144 juta (2015)[1] (â–˛ 0.2%) |
Nombor laluan | 5 (Merah Delima) |
Laman sesawang | myrapid |
Operasi | |
Dibuka | 01 September 1998 (1998-09-01) (Disambungkan 30 Jun 2016 (2016-06-30)) |
Pemilik | Prasarana Malaysia |
Pengendali | Rapid Rail |
Ciri | Landasan bertingkat, bawah tanah, dan aras tanah |
Depot | Depoh Subang |
Stok kereta api | Set tren INNOVIA ART 200 Mark II 2-gerabak & 4-gerabak Perbezaan panjang tren |
Teknikal | |
Panjang aliran | 46.4 km (28.8 bt) |
Tolok landasan | 1,435 mm (4 kaki 8 1⁄2 in) tolok piawai |
Pengelektrikan | Landasan keempat |
Kelajuan operasi | 80 km/j (50 mph) |
5 - Kelana Jaya Line | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Petunjuk | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Laluan Kelana Jaya (bahasa Inggeris: Kelana Jaya Linecode: en is deprecated ) ialah salah satu dari dua buah laluan transit aliran ringan di Sistem Transit Bersepadu Lembah Klang yang dikendalikan oleh Rapid Rail, di samping Laluan Ampang dan Laluan Sri Petaling.
Laluan Kelana Jaya asalnya dikenali sebagai atau PUTRA LRT ("PUTRA" ialah singkatan bagi Projek Usahasama Transit Ringan Automatik Sdn Bhd, syarikat yang membina sistem ini). Berikutan dengan penstrukturan semula pemilikan dan pengurusan, laluan ini kini dimiliki oleh Prasarana Malaysia dan dikendalikan oleh anak syarikatnya iaitu Rapid Rail.
Sejarah
- 15 Februari 1994 – Projek Usahasama Transit Ringan Automatik (Putra LRT) diperbadankan.
- 1 September 1998 – Skesyen 1 dari Depoh Subang ke Pasar Seni mula beroperasi.
- 1 Jun 1999 – Seluruh sistem Putra LRT beroperasi sempena pembukaan Seksyen 2 dari Pasar Seni ke Terminal Putra yang merangkumi landasan bawah tanah pertama di Malaysia.
- 1 September 2002 – Pengurusan Putra LRT diserahkan kepada [[Syarikat Prasarana Negara] (SPNB) dan dinamakan Putraline mengikut fasa pertama penstrukturan semula sistem pengangkutan awam Kuala Lumpur. SPNB turut mengambil alih Star LRT dan menamakannya Starline.
- November 2004 – Aspek-aspek pengendalian kedua-dua sistem LRT diserahkan kepada syarikat milik kerajaan Rapid KL yang baru diasaskan mengikut fasa kedua proses penstrukturan semula, sementara aset masih dimiliki oleh SPNB.
- Julai 2005 –Nama ditukar dari Putraline ke Laluan Kelana Jaya.
- 24 Julai 2006 – Kegagalan komputer sandar berfungsi menyebabkan sistem tergendala pada waktu sibuk petang. Para penumpang terkandas dalam tren sampai ada yang memaksa pintu terbuka untuk keluar.
- 29 Ogos 2006 – Timbalan Perdana Menteri Datuk Seri Najib Abdul Razak mengumumkan aliran ini akan dipanjangkan dari Lembah Subang ke Subang Jaya dan USJ.
- 6 Oktober 2006 – "Masalah teknikal" menyebabkan sebuah tren terkandas sepanjang landasan berhampiran stesen Damai pada jam 7 pagi, mengakibatkan perkhidmatan sepanjang bahagian Masjid Jamek-Terminal PUTRA tergendala sehingga pulih pada 5 petang.
- 13 Oktober 2006 – SPNB menandatangani perjanjian bersama Konsortium Bombardier-Hartasuma Consortium (BHC) untuk membeli 22 set tren empat gerabak untuk Laluan Kelana Jaya beserta pilihan membeli 13 lagi set untuk RM1.2 bilion. Tren-tren tersebut dijangka sampai pada tahun 2008.
- 12 Disember 2006 – Apabila menghampiri stesen Pasar Seni pada waktu kesibukan, sebuah tren terhenti tiba-tiba seolah-olah terhentak sesuatu. Tiada kecederaan dilaporkan.
- 8 Oktober 2007 – SPNB membeli 13 lagi set tren Advanced Rapid Transit (ART) MK II (52 gerabak) dengan harga €71 juta untuk Laluan Kelana Jaya. Penghantaran set tren berkenaan dijangka pada tahun 2010.[3]
- 27 Julai 2009 – Perdana Menteri Datuk Seri Najib Abdul Razak mengumumkan 35 tren empat gerabak baru akan beroperasi mulai akhir tahun 2012.[4] (Pada Julai 2009, laluan ini masih dijalani oleh tren dua gerabak walaupun dijanjikan tren empat gerabak pada tahun 2008).
- September 2009 – SPNB memulakan pameran usaha memanjangkan Laluan Kelana Jaya (dan Laluan Ampang) di lokasi terpilih selama tiga bulan untuk tujuan mendapatkan maklumbalas awam.[5][6]
- 24 Disember 2010 – Stesen LRT Sri Rampai akhirnya dibuka kepada umum, setelah pembinaannya terbengkalai selama 11 tahun semenjak seluruh aliran ini disiapkan.
- 22 Julai 2015 – Berlaku kebakaran kecil pada bahagian brek kepada dua set tren Advanced Rapid Transit (ART) MK II empat gerabak, satu set berhampiran stesen Setiawangsa menuju ke stesen Gombak pada jam 8:12 pagi, manakala satu set lagi berhampiran stesen Universiti menuju ke stesen Kerinchi pada jam 12:15 tengahari, masing–masing berpunca daripada kegagalan brek. Tiada kecederaan penumpang dilaporkan.
Sistem
Landasan dan stesen
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/Kelana_Jaya_Line_KLCC.jpg/220px-Kelana_Jaya_Line_KLCC.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Kuala_Lumpur_Sentral_station_%28Kelana_Jaya_Line%29%2C_Kuala_Lumpur.jpg/220px-Kuala_Lumpur_Sentral_station_%28Kelana_Jaya_Line%29%2C_Kuala_Lumpur.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/University_station_%28Kelana_Jaya_Line%29_%28exterior%29_%28night%29%2C_Kuala_Lumpur.jpg/220px-University_station_%28Kelana_Jaya_Line%29_%28exterior%29_%28night%29%2C_Kuala_Lumpur.jpg)
Laluan Kelana Jaya terdiri daripada sebatang laluan tunggal yang didirikan dari Gombak hingga ke Putra Heights yang berkhidmat di kawasan Petaling Jaya di selatan; kawasan barat daya dan Pusat Bandaraya Kuala Lumpur di tengah; dan beberapa kawasan perumahan berkepadatan rendah di utara Kuala Lumpur. Laluan sepanjang 46.1 km ini ialah sistem transit aliran deras tanpa pemandu automatik sepenuhnya ketiga terpanjang di dunia yang menggunakan pergerakan tujahan kuasa magnet, di belakang SkyTrain di Vancouver, Kanada (49.5 km) dan Lille Metro VAL di Lille, Perancis (32 km).
Stesen-stesen Laluan Kelana Jaya diatur mengikut arah utara-selatan. Terdapat 24 buah stesen kesemuanya, 16 daripadanya bertingkat, dan 5 lagi di antara Pasar Seni dan Ampang Park di bawah tanah.
Begitu juga dengan Laluan Ampang, stesen-stesen ini bergayakan pelbagai reka bina. Kebanyakan stesen struktur bertingkat dibina mengikut empat gaya utama yang menampilkan rekabentuk bumbung berbeza untuk bahagian-bahagian laluan yang tertentu. Stesen KL Sentral pula menampakkan reka bina yang lebih sejajar dengan seluruh bangunan Stesen Sentral. Stesen bawah tanah pula berupa susun atur ruang legar dan vestibul yang unik, serta dilengkapi pintu tabir platform lantai ke siling untuk mengelakkan pencerobohan antara platform dan landasan. 13 stesen (termasuk dua stesen terminal dan kelima-lima stesen bawah tanah) berplatform tengah (island), sementara 11 yang lain pula dilengkapi dua platform sisi (side) setiap satu. Stesen-stesen yang berplatform tengah memudahkan pertukaran antara tren arah utara dan tren arah selatan tanpa perlu berjalan naik/turun ke aras ruang legar.
Stesen-stesen Laluan Kelana Jaya direka khas untuk menampung keperluan orang kurang upaya, termasuk lif dan lif kerusi roda di samping tangga bergerak dan tangga biasa di setiap stesen, di samping juga sela antara platform dan tren kurang dari 5 cm untuk membolehkan warga kurang upaya memasuki dan keluar dari tren. Antara yang lain:
- Landasan tidak berbalast, agar menggeserkan pergerakan landasan dan tren.
- Tren dilengkapi ampaian getah langsung, agar mengurangkan pergerakan badan tren.
- Tren tidak melangkau stesen.
- Stesen dibina dengan platform lurus.
- Lima stesen bawah tanah (antara stesen Ampang Park dan Masjid Jamek) dilengkapi pintu skrin platform untuk tujuan keselamatan penumpang.
Stesen-stesen ini adalah satu-satunya sistem transit aliran ringan di Lembah Kelang direkabentuk untuk menyediakan kemudahan khas untuk pengguna kurang upaya.
Stesen-stesen Laluan Kelana Jaya juga dilengkapi kamera keselamatan litar tertutup terhad untuk menjaga keselamatan.
Demi menampung 13 stesen baru menjelang tahun 2017, kod stesen dinama semula dari KJ1 hingga KJ37, iaitu stesen terminus Kelana Jaya dan Gombak masing-masing diberi kod KJ14 dan KJ 37.
Senarai stesen
Kod | Nama | Jenis platform | Kedudukan | Ruangan letak kereta | Pertukaran/Catatan |
KJ1 | Gombak | Terminus (Tengah) | Bertingkat | 1,441 | Dahulu dikenali sebagai Terminal PUTRA. Kompleks Parkir Bertingkat LRT Gombak dibina di sebelah dan hanya boleh dimasuki dengan kad MyRapid. Stesen ini akan menganggotai Terminal Pengangkutan Bersepadu (ITT) Gombak pada 2019 dan dicadangkan untuk dijadikan stesen pertukaran dengan ECR East Coast Rail Link Fasa 1 pada 2024. |
KJ2 | Taman Melati | Sisi | Bertingkat | Disediakan oleh DBKL | |
KJ3 | Wangsa Maju | Tengah | Bertingkat | Disediakan oleh DBKL | |
KJ4 | Sri Rampai | Sisi | Subpermukaan | Tiada | |
KJ5 | Setiawangsa | Tengah | Bertingkat | 125 | |
KJ6 | Jelatek | Sisi | Bertingkat | 292 | |
KJ7 | Dato' Keramat | Sisi | Bertingkat | Tiada | |
KJ8 | Damai, Malaysia | Tengah | Bertingkat | Tiada | |
KJ9 | Ampang Park | Tengah | Bawah tanah | Tiada | Stesen sambungan ke PY20 untuk MRT Laluan Putrajaya. |
KJ10 | KLCC | Tengah | Bawah tanah | Tiada | Dapat mencapai MR6 AirAsia-Bukit Bintang untuk KL Monorail dan KG18A Pavilion KL-Bukit Bintang untuk Laluan Kajang melalui Pavilion Kuala Lumpur, di samping MR7 Raja Chulan untuk KL Monorail melalui Laluan Pejalan Kaki 1.2 km KLCC-Pavilion. |
KJ11 | Kampung Baru | Tengah | Bawah tanah | Tiada | |
KJ12 | Dang Wangi | Tengah | Bawah tanah | Tiada | 350 meter jalan kaki stesen kawasan berbayar keluar ke MR8 Bukit Nanas untuk KL Monorail. |
KJ13 SP7 AG7 | Masjid Jamek | Tengah | Bawah tanah | Tiada | Stesen pertukaran dengan AG7 Laluan Ampang dan SP7 Laluan Sri Petaling. |
KJ14 KG16 | Pasar Seni | Tengah | Bertingkat | Tiada | Stesen pertukaran KG16 untuk MRT Laluan Kajang. Stesen perhubungan melalui jalan kaki of 250 meter stesen kawasan berbayar keluar ke KA02 Kuala Lumpur untuk Laluan Seremban dan Laluan Pelabuhan Klang dan 2.6 km jalan kaki ke MR3 Maharajalela untuk KL Monorail. Hab bas di bawah stesen untuk laluan bas ke Kajang, Petaling Jaya, Subang, Shah Alam dan Klang. |
KJ15 | KL Sentral | Sisi | Bertingkat | Tiada | Stesen kawasan berbayar keluar ke KA01 KTM Laluan Seremban dan KTM Laluan Pelabuhan Klang, KE01 KLIA Ekspres, KT01 KLIA Transit, 200 meter jalan kaki ke MR1 KL Sentral untuk KL Monorail dan 650 meter jalan kaki ke KG15 Muzium Negara untuk MRT Laluan Kajang. Bas pengantara T819 ke KG13 Pusat Bandar Damansara untuk Laluan Kajang. |
KJ16 | Bank Rakyat–Bangsar | Sisi | Bertingkat | Tiada | |
KJ17 KD01 | Abdullah Hukum | Sisi | Bertingkat | Tiada | Stesen kawasan berbayar keluar ke bakal stesen KD01 Eco City untuk Laluan Pelabuhan Klang. Stesen cadangan akan dibina di sebelah stesen Abdullah Hukum. Sambungan ke KB01 Mid Valley di Laluan Seremban dibolehkan melalui laluan pejalan kaki (bukan linkway antara stesen). KL Eco City juga akan dibangunkan sebagai hab transit dengan cadangan Laluan MRT Lingkaran. |
KJ18 | Kerinchi | Sisi | Bertingkat | Tiada | |
KJ19 | Universiti | Tengah | Bertingkat | Tiada | RapidKL Bus T789 ke Universiti Malaya dan T788 ke KB01 Mid Valley di Laluan Seremban. |
KJ20 | Taman Jaya | Sisi | Bertingkat | Tiada | |
KJ21 | Asia Jaya | Tengah | Bertingkat | Disediakan oleh MPSJ | |
KJ22 | Taman Paramount | Tengah | Bertingkat | 68 | |
KJ23 | Taman Bahagia | Sisi | Bertingkat | Disediakan oleh MPSJ | |
KJ24 | Kelana Jaya | Tengah | Bertingkat | 482 | Bekas terminus sebelum LRT dilanjutkan ke KJ37 Putra Heights pada Jun 2016. Dilayan oleh bas dan teksi. Juga terdapat parkir jangka panjang. |
KJ25 | Lembah Subang | Sisi | Bertingkat | Tiada | Stesen terletak di atas tanjakan landasan masuk depoh Lembah Subang. Bas pengantara T807 ke KG06 Surian untuk Laluan Kajang. |
KJ26 | Ara Damansara | Tengah | Bertingkat | 817 | Stesen terminal untuk perkhidmatan waktu puncak antara Gombak dan Ara Damansara. |
KJ27 | Glenmarie | Tengah | Bertingkat | 569 | Bakal pertukaran ke BK7 Glenmarie di Laluan Shah Alam. |
KJ28 KD09 | Subang Jaya | Tengah | Bertingkat | Disediakan oleh KTMB | Stesen kawasan berbayar keluar ke KD09 untuk Laluan Pelabuhan Klang dan bakal Laluan Skypark. |
KJ29 | SS15 | Tengah | Bertingkat | Tiada | |
KJ30 | SS18 | Tengah | Bertingkat | Tiada | |
KJ31 SB7 | USJ7 | Tengah | Bertingkat | Tiada | Pertukaran dengan SB7 BRT Laluan Sunway. |
KJ32 | Taipan | Sisi | Bertingkat | Tiada | |
KJ33 | Wawasan | Sisi | Bertingkat | Tiada | |
KJ34 | USJ21 | Sisi | Bertingkat | 694 | |
KJ35 | Alam Megah | Tengah | Bertingkat | 196 | |
KJ36 | Subang Alam | Tengah | Bertingkat | 115 | |
KJ37 SP31 | Putra Heights | Terminus (Tengah dan Sisi) | Bertingkat | 452 | Terminus selatan Laluan Sri Petaling dan Laluan Kelana Jaya. Pertukaran rentas platform ke SP31 LRT Laluan Sri Petaling. |
Stok kereta api
Laluan ini menggunakan tren Bombardier Innovia ART 200 dan Innovia Metro 300 yang menggunakan motor linear.
Galeri
- Pintu laluan keluar masuk ke stesen LRT KLCC.
- Ruang legar di stesen LRT Pasar Seni.
- Ruang legar di stesen LRT Ampang Park.
- Stesen LRT Masjid Jamek adalah salah satu daripada lima stesen bawah tanah di sepanjang Laluan Kelana Jaya.
- Stesen LRT Dang Wangi juga adalah salah satu daripada lima stesen bawah tanah di sepanjang Laluan Kelana Jaya.
- Gambaran tren di platform Stesen LRT KL Sentral.
- Gambaran tren Laluan Kelana Jaya berlatar belakangkan bangunan yang terdapat di stesen LRT Asia Jaya.
- Gambaran stesen LRT Universiti di waktu malam. Ianya adalah salah satu stesen bertingkat di sepanjang Laluan Kelana Jaya ini..
- Tren model ART Mark II jenis 2-gerabak di stesen LRT KL Sentral.
- Papan tanda laluan menunjukkan arah platform ke Laluan 5 atau Laluan Kelana Jaya di ruang legar bawah tanah stesen LRT Masjid Jamek.
- Papan tanda laluan menunjukkan arah platform ke Laluan 4 & 5 atau Laluan Ampang dan Laluan Sri Petaling.
Rujukan
- ^ "JADUAL 2.9 : BILANGAN PENUMPANG BAGI PERKHIDMATAN SISTEM ALIRAN RINGAN, SUKU KEEMPAT, 2015" (PDF) (dalam bahasa Malay dan English). Ministry of Transport, Malaysia. Dicapai pada 31 March 2016. Unknown parameter
|trans_title=
ignored (bantuan)CS1 maint: unrecognized language (link) - ^ "Kelana Jaya Line". RapidKL. Dicapai pada 2015-04-21.
- ^ Bombardier Press release on 71 Million Euro Order by SPNB
- ^ Nik Anis & Dharmender Singh (2009-07-28). "Targets set for the six Key Result Areas". The Star. Diarkibkan daripada yang asal pada 2009-07-31. Dicapai pada 2021-10-01.
- ^ [ http://www.themalaysianinsider.com/index.php/malaysia/37652-new-lrt-line-extensions-on-display-from-tomorrow Diarkibkan 2009-09-16 di Wayback Machine New LRT Line Extensions on Display from Tomorrow]
- ^ [ http://www.nst.com.my/Current_News/NST/articles/20090914120418/Article/index_html Public May Give Feedback on LRT Extension Project]
Pautan luar
Rangkaian Transit Rapid KL
- Carian laluan - Panduan Pengangkutan Interaktif bagi Sistem Pengangkutan Awam Kuala Lumpur
- Cadangan Perjalanan Tren dan Pengiraan Tambang Diarkibkan 2008-12-05 di Wayback Machine dari thepricechat.com
- Peta laluan Diarkibkan 2009-02-06 di Wayback Machine dari malaysiaexpat.com
- Peta laluan Diarkibkan 2008-12-08 di Wayback Machine dari prasarana.com.my
- Peta laluan Diarkibkan 2013-03-21 di Wayback Machine dari sinisini.com