Azparren
- Ez nahasi Lapurdiko Hazparne udalerriarekin, goi-nafarreraz Azparren deitua.
Azparren | ||
---|---|---|
![]() | ||
![]() Herriko etxe tradizional bat | ||
| ||
![]() | ||
Kokapena | ||
Herrialdea | ![]() | |
Eskualdea | Pirinioaurrea | |
Udalerria | Artzibar | |
Administrazioa | ||
Mota | kontzeju | |
Izen ofiziala | ![]() | |
Burua (2019-2023) | Fernando Urtasun Garde (kontzejuburua) | |
Posta kodea | 31439 | |
Herritarra | arrietar | |
Geografia | ||
Koordenatuak | 42°52′36″N 1°16′55″W / 42.876666666667°N 1.2819444444444°W / 42.876666666667; -1.2819444444444 | |
Azalera | 11,49 km² | |
Garaiera | 794 metro | |
Distantzia | 51,9 km (Iruñetik) | |
Demografia | ||
Biztanleria | 21 (2020) | |
Dentsitatea | 2 bizt/km² |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Azparren_21.jpg/220px-Azparren_21.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Azparren_2021.jpg/220px-Azparren_2021.jpg)
Azparren[1][a] Artzibar ibarreko kontzeju bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.
2020 urtean 21 biztanle zituen.
Bertako biztanleak azparrendarrak dira.
Izena
Azparren toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[2]
- Azparren (1268)
- Azparren (1280)
- Azparren (1350)
- Azparren (1366)
- Azparren (1468)
- Azparren (1534)
- Azparren (1591)
- Asparren (1642)
- Azparren (1767)
- Azparren (1800)
- Azparren (1925)
- Azparren (1990)
Ezaugarriak
Armarria
Azparrengo armarria Artzibarko armarria da. Armarri honek honako blasoi hau du:[3]
« | Hondo urdin batez eta aurrean astigar batez terrazatzatuta osatuta dago, gainean zilarrezko bi ezpata urrezko eskutoki gurutzatuekin, metal bereko balantza bati eusten diotenak. | » |
Geografia
Azparren Artzibarran dago.
Inguru naturala eta kokapena
Artzibar kokatzeko ez dago aho bateko akordiorik. Egia esan, Zaraitzu eta Erronkaribar ibarretan bezala, haran horien iparraldea Pirinioetakoa da, eta hegoalde Pirinioaurreatarra, klima eta landaretza aldaketa nabariarekin. Trantsizio-eremu bat da, eta bi espazioen muga edo muga hori Larrogain, Elke-Pausaran, Peñas Baxas eta Lareki mendien arteko irudizko lerro batekin markatu daiteke.
Artzibar ibarra berezia da, bitxia beharbada, eta Erdi Arokan galtzen da bere jatorria. Ez dio jarraitzen ibai baten inguruan garatzeko zonako arauari. Bi adar bereiz ditu, Irati eta Urrobi ibaien ibilbideei jarraituz, eta hirugarren adar erdi bortxatu bat Gurpegi errekaren inguruan.
Klima
Udalerriko gunerik garaienetan izan ezik, Artzibar gehienean klima azpimediterraneoa nagusi da. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 12 gradu bitartekoa da (sei gradu mendietan eta hamabi herrigunean). Prezipitazioak 1 000 eta 1 600mm bitartekoak dira, betiere udaberrian eta udazkenean ugariagoak. Urteroko egun euritsuak 100-120 inguru izaten dira, eta azarotik apirilera ohikoa da elurra jaustea.
Baso-soiltze gogorra jasan dute Artzibar aldeko basoek. Pagoa, pinu basatia, haritza eta artea dira zuhaitzik ugarienak. Artea, arroilean eta ipar eta ipar-mendebaldeko mendietan hedatzen da batez ere. Birlandatutako pinuek 1 000 hektareatik gora hartzen dituzte, batez ere Austriatik ekarritako pinu lariziarrak dira.
Estazio meteorologikoak
Artzibarren dagoen Orotz-Betelu udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 619 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.[4]
![]() ![]() | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) | 18.0 | 21.0 | 25.0 | 27.0 | 31.0 | 39.0 | 38.0 | 39.0 | 34.0 | 28.0 | 22.0 | 17.0 | 39.0 |
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 8.2 | 9.1 | 11.9 | 15.1 | 18.5 | 23.5 | 26.2 | 26.4 | 22.6 | 17.8 | 11.8 | 8.8 | 16.7 |
Batez besteko tenperatura (ºC) | 4.4 | 4.8 | 7.2 | 10.2 | 13.3 | 17.5 | 19.9 | 19.7 | 16.5 | 12.8 | 7.9 | 5.0 | 11.6 |
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 0.7 | 0.5 | 2.5 | 5.3 | 8.1 | 11.5 | 13.7 | 13.0 | 10.4 | 7.8 | 4.0 | 1.1 | 6.5 |
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) | -9.0 | -10.0 | -11.0 | -2.0 | 0.0 | 2.0 | 5.0 | 6.0 | 1.0 | -3.0 | -7.0 | -10.0 | -11.0 |
Pilatutako prezipitazioa (mm) | 157.6 | 130.4 | 121.0 | 114.7 | 89.9 | 64.5 | 45.8 | 50.3 | 81.4 | 111.3 | 162.7 | 141.3 | 1270.9 |
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) | 75.0 | 72.0 | 65.0 | 62.0 | 45.0 | 65.0 | 58.0 | 140.2 | 97.0 | 98.0 | 72.0 | 91.0 | 140.2 |
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) | 14.4 | 12.9 | 11.9 | 13.4 | 11.8 | 7.6 | 5.9 | 6.7 | 8.4 | 11.2 | 14.1 | 13.1 | 131.4 |
Elur egunak (≥ 1 mm) | 2.8 | 3.8 | 2.0 | 0.9 | 0.1 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.1 | 1.0 | 1.9 | 12.6 |
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[5] |
Aukeratu beheko zatian urte-tarte bat, urte horiek goian xehetasun handiagoz ikusteko.
Ikusi edo aldatu datu gordinak.
Historia
Su edo etxeen zenbaketetan, 1366tik 1819ra bitarteko bosten artean ibili zen, eta biztanle kopururik handiena 1858an izan zen, 114 biztanlerekin. Jaitsiera etengabea hasi zen, 1930ean gora egin baitzuen (105 biztanle izatera iritsi zen), eta 1970eko 32ra arte jaitsi zen. 2012an, 25 erroldatu izatera igo da, hein batean Artozki kontzejua desagertu delako, bertako biztanleak herri horretara igaro baitira.
Demografia
2020 urteko erroldaren arabera 21 biztanle zituen Azparrenek.[6]
2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
20 | 21 | 21 | 20 | 20 | 18 | 18 | 18 | 17 | 17 | 17 | 19 | 25 | 25 | 25 | 26 | 20 | 21 | 21 | 22 | 21 |
Politika
Azparrengo kontzejua kontzejuburuak osatzen dute. Egungo kontzejuburua Fernando Urtasun Garde da.
Kontzejua
Azparrengo kontzejua kontzejuburuak osatzen dute, demokratikoki hautatua. Kontzejuburua Fernando Urtasun Garde da.
Kontzejuburuak
2011tik, Azparrenek kontzejuburu bat izan du:
Kontzejuburu | Agintaldi hasiera | Agintaldi amaiera |
- | 2011 | 2015 |
Fernando Urtasun Garde | 2015 | 2019 |
Fernando Urtasun Garde | 2019 | jardunean |
Kultura
Euskara
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Artzibarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Esteribar eta Erroibar ibarrekin hitz egiten zena.[7]
Koldo Zuazok, 2010ean, Artzibarrek atzerakada-eremuan sailkatu zen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.[8]
Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Artzibarrera azpieuskalkian (Hegoartzibartar aldaera). Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Artzibarko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.
Ondasun nabarmenak
- San Lorentzo eliza, XIII. mendeko kristiau eliza.
Oharrak
Erreferentziak
- ↑ Euskaltzaindia: Euskal Onomastikaren Datutegia.
- ↑ «AAzparren Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (Noiz kontsultatua: 2021-08-30).
- ↑ Otazu Ripa, Jesús Lorenzo. (D.L. 1977). Heraldica municipal, merindad de Sangüesa (I) : Abaurrea-Izalzu. Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular ISBN 84-235-0076-4. PMC 911388951. (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
- ↑ .
- ↑ Aurizperriko estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (Noiz kontsultatua: 2020-08-24).
- ↑ «Azparren» www.ine.es (Espainiako Estatistika Institutua) (Noiz kontsultatua: 2021-08-31).
- ↑ Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
- ↑ Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.
Ikus, gainera
- Artzibar
- Pirinioaurrea
- Zangozako merindadea
- Nafarroa Garaia
Kanpo estekak
- Artzibarko Udalako webgune ofiziala
Datuak: Q8210898
Multimedia: Azparren / Q8210898